Η Κύπρος τελευταία στη φροντίδα των ηλικιωμένων

• Μόλις 15,4 εκατ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για τον τομέα της μακροχρόνιας φροντίδας – Η χρηματοδότηση περιορίζεται σε κτιριακές παρεμβάσεις, χωρίς σχέδιο για προσωπικό, στήριξη φροντιστών ή κοινοτικές υπηρεσίες

• Η Ευρώπη δείχνει το δρόμο με κατ’ οίκον φροντίδα, καινοτομία και στήριξη οικογενειών, αλλά η Κύπρος απουσιάζει – Μεταρρυθμίσεις και καινοτομία σε Αυστρία, Ιταλία, Σλοβακία, ενώ η Κύπρος περιορίζεται σε 26 σπίτια φροντίδας

Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου

Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ αφου­γκράστηκαν το καμπανάκι της γήρανσης του πληθυσμού και αξιοποίησαν τον Μη­χανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), αντλώντας κονδύλια για μεταρρυθ­μίσεις και επενδύσεις στον τομέα της μα­κροχρόνιας φροντίδας. Σύμφωνα με έκθε­ση της Γενικής Διεύθυνσης Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης της ΕΕ, για το σκοπό αυτό θα διοχετευτούν συ­νολικά 8,1 δισ. ευρώ στα κράτη-μέλη.

Παρά ταύτα, η Κύπρος –η οποία ήδη αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού– παραμένει ουραγός, τόσο στη χρηματοδότηση όσο και στο σχεδιασμό. Στο καλύτερο σενάριο θα αντλήσει μόλις 15,4 εκατ. ευρώ, ένα από τα χαμηλότερα ποσά στην ΕΕ. Μόνο η Λιθουανία (11 εκατ. ευρώ) εξασφαλίζει λιγότερα, ενώ ακόμη και μικρότερες χώρες κατορθώνουν να απορροφήσουν πολλα­πλάσιους πόρους.

Η σύγκριση είναι απο­καλυπτική:

• Ισπανία: 2.394,9 εκατ. ευρώ

• Πολωνία: 2.126,5 εκατ. ευρώ

• Γαλλία: 1.500 εκατ. ευρώ

• Ιταλία: 547,5 εκατ. ευρώ

• Σουηδία: 451,9 εκατ. ευρώ

• Βουλγαρία: 339,1 εκατ. ευρώ

• Σλοβακία: 301,4 εκατ. ευρώ

• Πορτογαλία: 136,8 εκατ. ευρώ

• Ρουμανία: 89,5 εκατ. ευρώ

• Σλοβενία: 59 εκατ. ευρώ

• Βέλγιο: 54 εκατ. ευρώ

• Κροατία: 49,1 εκατ. ευρώ

• Λετονία: 39,8 εκατ. ευρώ

• Κύπρος: 15,4 εκατ. ευρώ

• Λιθουανία: 11 εκατ. ευρώ

Πού θα διατεθούν τα 15,4 εκατ. ευρώ

Όπως προκύπτει από την έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Απασχόλησης, Κοι­νωνικών Υποθέσεων και Ένταξης της ΕΕ, η Κύπρος όχι μόνο περιορίζεται σε ψίχου­λα, αλλά και τα αξιοποιεί με τρόπο που δεν μεταβάλλει ουσιαστικά το μοντέλο φροντί­δας.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα κονδύλια θα κατευθυνθούν αποκλειστικά στη δημι­ουργία ή ανακαίνιση 26 σπιτιών φροντί­δας.

Οι δομές αυτές προορίζονται για παιδιά, εφήβους με διαταραχές συμπεριφοράς, άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους που χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη.

Αν και οι νέες υποδομές είναι αναγκαί­ες, πρόκειται για μια καθαρά κτιριακή πα­ρέμβαση. Δεν συνοδεύεται από πολιτικές για το ανθρώπινο δυναμικό, μηχανισμούς διασφάλισης ποιότητας, στήριξη ανεπίση­μων φροντιστών ή αποκέντρωση υπηρε­σιών στις κοινότητες. Με απλά λόγια, η Κύπρος «χτίζει τοίχους» τη στιγμή που η υπόλοιπη Ευρώπη επενδύει σε ανθρώ­πους, καινοτομία και δικαιώματα.

Η αντίθεση με την Ευρώπη

Η ίδια έκθεση αναδεικνύει καλές πρα­κτικές από άλλα κράτη-μέλη:

• Αυστρία: Δίκτυο 150 κοινοτικών νο­σηλευτών που παρέχουν κατ’ οίκον στή­ριξη, με θετικό αντίκτυπο και προοπτική μονιμοποίησης.

• Ιταλία: Δημιούργησε ενιαία σημεία πρόσβασης (single access points), ώστε οι ηλικιωμένοι και οι οικογένειές τους να εξυπηρετούνται από ένα φορέα αντί από πολλούς. Παράλληλα, εφαρμόζει εξατο­μικευμένα σχέδια φροντίδας, ενισχύει τις κατ’ οίκον υπηρεσίες, αξιοποιεί την τηλε­ϊατρική και έχει προχωρήσει σε συνολική μεταρρύθμιση του πλαισίου για την ανα­πηρία με στόχο την αποϊδρυματοποίηση.

• Σλοβακία: Μεταβαίνει από τα μεγάλα ιδρύματα σε κοινοτικές δομές, εισάγει προ­σωπικούς προϋπολογισμούς για δικαιού­χους και ιδρύει κεντρική αρχή εποπτείας.

• Σουηδία: Επενδύει στην αναβάθμιση δεξιοτήτων 8.000 εργαζομένων στον το­μέα φροντίδας, δίνοντας προτεραιότητα στο ανθρώπινο δυναμικό.

Η σκληρή πραγματικότητα στην Κύπρο

Την ίδια ώρα, τα δεδομένα για τη χώρα μας είναι ανησυχητικά:

• Η Κύπρος διαθέτει μόλις 298 νοσοκο­μειακές και 355 κλίνες μακροχρόνιας φρο­ντίδας ανά 100.000 κατοίκους, πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

• Το 34,3% των ηλικιωμένων χρειάζο­νται βοήθεια για βασικές ανάγκες, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ.

• Οι δημόσιες δαπάνες για μακροχρόνια φροντίδα περιορίζονται στο 0,2% του ΑΕΠ, όταν σε άλλες χώρες ξεπερνούν το 1%.

• Οι νοσηλευτές ανέρχονται σε μόλις 5,3 ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 7,6 στην ΕΕ.

• Ο πληθυσμός άνω των 65 ετών εκτι­μάται ότι θα φτάσει το 23,9% έως το 2050.

Χαμένη ευκαιρία

Τα στοιχεία συνθέτουν μια εικόνα «σι­ωπηλής κρίσης», η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές και κτιριακές λύσεις.

Το γενικό συμπέρασμα από την έκθε­ση της ΕΕ είναι ότι η χρηματοδότηση από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτι­κότητας θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία για ένα ριζικό ανασχεδιασμό της μακροχρόνιας φροντίδας στην Κύπρο. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει μετα­ξύ άλλων:

• ανάπτυξη κατ’ οίκον και κοινοτικών υπηρεσιών,

• στήριξη οικογενειών και ανεπίσημων φροντιστών με επιδόματα και άδειες,

• στρατηγική στελέχωσης και εκπαίδευ­σης προσωπικού,

• θέσπιση προτύπων ποιότητας και κε­ντρικής εποπτείας,

• αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για κατ’ οίκον παρακολούθηση.

Αντί γι’ αυτό, η Κύπρος περιορίζεται σε μια αποσπασματική επένδυση που δεν απαντά στις μεγάλες κοινωνικές και δημο­γραφικές προκλήσεις.

Η Ευρώπη δείχνει το δρόμο, αλλά η Κύπρος δείχνει να χάνει ξανά το τρένο. Οι ανάγκες είναι πιεστικές, ο πληθυσμός γερ­νά με ταχείς ρυθμούς και οι υποδομές πα­ραμένουν ανεπαρκείς. Η αδράνεια σήμερα σημαίνει βαρύτερο κοινωνικό και οικονο­μικό κόστος αύριο.