Με ιδιαίτερη συγκίνηση βρίσκομαι σήμερα ανάμεσά σας, εκπροσωπώντας τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Νίκο Χριστοδουλίδη, σε μια εκδήλωση μνήμης, τιμής και ιστορικής ευθύνης. Μεταφέρω σε όλες και όλους σας τον θερμό χαιρετισμό του Προέδρου της Δημοκρατίας, καθώς και τις ευχαριστίες του προς τη διεύθυνση, το διδακτικό προσωπικό, τους γονείς και, προπάντων, προς τους μαθητές και τις μαθήτριες του Στ΄ Δημοτικού Σχολείου Πάφου, για την πρόσκληση και για την πρωτοβουλία να τιμήσετε σήμερα την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Η σημερινή εκδήλωση έχει έναν τίτλο απλό, αλλά πολύ δυνατό: «Ο Πόντος Ζει!». Και πράγματι, ο Πόντος ζει. Ζει στη μνήμη των ανθρώπων του, στη γλώσσα, στη μουσική, στον χορό και στο τραγούδι. Ζει στις παραδόσεις, στην πίστη, στις οικογένειες, στις ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά. Ζει σε κάθε παιδί που μαθαίνει την ιστορία και καταλαβαίνει ότι η μνήμη δεν είναι βάρος. Είναι φως, γνώση, μα και ευθύνη.
Δεν είναι τυχαίο ότι βρισκόμαστε σήμερα σε ένα σχολείο της Κύπρου και τιμάμε την Ημέρα αυτή. Με απόφαση της Κυβέρνησης, η 19η Μαΐου καθιερώθηκε στα σχολεία μας ως Ημέρα Μνήμης και Τιμής για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Γιατί η ιστορική μνήμη, για να παραμείνει ζωντανή, πρέπει να περνά στις νέες γενιές. Πρέπει να διδάσκεται μέσα στην τάξη, να συζητείται μέσα στο σχολείο, να αγγίζει την καρδιά και τη σκέψη των παιδιών.
Για σχεδόν τρεις χιλιετίες, οι Έλληνες του Πόντου έζησαν στις ακτές του Εύξεινου Πόντου. Εκεί δημιούργησαν κοινότητες, σχολεία, εκκλησίες και έναν σπουδαίο πολιτισμό. Κράτησαν ζωντανή την ελληνική γλώσσα, την ορθόδοξη πίστη, τις παραδόσεις και την αγάπη τους για την παιδεία. Όμως, από το 1914 μέχρι το 1923, ο ποντιακός ελληνισμός βρέθηκε αντιμέτωπος με μια μεγάλη τραγωδία. Το καθεστώς των Νεοοθωμανών οργάνωσε διωγμούς, εκτοπισμούς και βίαιες πορείες, με στόχο να ξεριζώσουν τους Έλληνες του Πόντου από τις πατρογονικές τους εστίες. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι χάθηκαν. Άλλοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια, τα χωριά και τις πόλεις τους, αναζητώντας ασφάλεια και μια νέα αρχή.
Αυτήν την ιστορική αλήθεια έχουμε χρέος να τη γνωρίζουμε και να τη λέμε με καθαρότητα. Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν είναι απλώς ένα θλιβερό γεγονός του παρελθόντος. Είναι ένα έγκλημα εναντίον αθώων ανθρώπων, το οποίο οι Πόντιοι αδελφοί μας αγωνίζονται μέχρι σήμερα να αναγνωριστεί πλήρως και δίκαια.
Η Κύπρος και η Ελλάδα στάθηκαν από νωρίς δίπλα στον Ποντιακό Ελληνισμό, αναγνωρίζοντας τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και τιμώντας τη μνήμη των θυμάτων. Και χρόνο με τον χρόνο, όλο και περισσότερες χώρες, Κοινοβούλια και πολιτείες σε ολόκληρο τον κόσμο αναγνωρίζουν αυτό που οι Πόντιοι αδελφοί μας ζητούν εδώ και δεκαετίες: ότι οι Έλληνες του Πόντου υπήρξαν θύματα της Γενοκτονίας.
Οι Έλληνες του Πόντου πήραν μαζί τους ό,τι πιο πολύτιμο είχαν: τη μνήμη τους, την πίστη τους, την αξιοπρέπειά τους, την εργατικότητά τους και την αγάπη τους για την Ελλάδα και τον Ελληνισμό. Όπου κι αν βρέθηκαν, κράτησαν ζωντανή την ταυτότητά τους. Έκαναν τον πόνο δημιουργία. Έκαναν τη μνήμη δύναμη.
Αγαπητά μου παιδιά,
Όταν σήμερα μιλάμε για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, δεν είναι για να καλλιεργήσουμε μέσα σας το μίσος. Μιλάμε, για να υπηρετήσουμε την αλήθεια, για να τιμήσουμε αθώα θύματα, για να μάθουμε ότι κανένας άνθρωπος, κανένας λαός, κανένα παιδί δεν πρέπει να γνωρίσει ξανά τέτοιο πόνο.
Η γνώση της Ιστορίας μάς μαθαίνει να αναγνωρίζουμε την αδικία, να υπερασπιζόμαστε την ειρήνη, να σεβόμαστε τον άνθρωπο. Η Κύπρος μπορεί να κατανοήσει βαθιά τον πόνο του Πόντου. Γιατί και η δική μας πατρίδα γνώρισε την εισβολή, τον ξεριζωμό, την προσφυγιά, την απώλεια, την αγωνία των αγνοουμένων και τη συνεχιζόμενη κατοχή. Γι’ αυτό και όταν μιλάμε για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, δεν μιλάμε για μια μακρινή ιστορία. Μιλάμε για έναν πόνο που ο Ελληνισμός κουβαλά σε διαφορετικούς τόπους και σε διαφορετικές εποχές. Μιλάμε για το χρέος μας να μη συνηθίσουμε ποτέ την αδικία, να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη, να υπηρετήσουμε τη δικαιοσύνη και την ειρήνη.
Μέσα από αυτήν τη μνήμη, έρχονται στον νου μας και δύο πρόσωπα που ενώνουν την Κύπρο με τον Πόντο: ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης της Πάφου και ο Νίκος Καπετανίδης του Πόντου. Ο Ευαγόρας ήταν ένας πολύ νέος άνθρωπος, σχεδόν παιδί, που θυσιάστηκε για την ελευθερία της Κύπρου. Ο Νίκος Καπετανίδης θυσιάστηκε στην Αμάσεια, γιατί υπερασπίστηκε την αλήθεια και τα δίκαια του Ποντιακού Ελληνισμού. Έζησαν σε διαφορετικούς τόπους και σε διαφορετικές εποχές. Μας αφήνουν, όμως, το ίδιο μήνυμα: να αγαπάμε την ελευθερία, να σεβόμαστε την αλήθεια και να στεκόμαστε με θάρρος και αξιοπρέπεια μπροστά στην αδικία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δύο αυτοί ήρωες τιμήθηκαν πρόσφατα μαζί, σε εκδηλώσεις που ένωσαν την Τραπεζούντα, την Πάφο και τη Θεσσαλονίκη. Αυτό μάς δείχνει ότι η μνήμη ενώνει τον Ελληνισμό και μάς βοηθά να κρατάμε ζωντανές τις αξίες μας.
Με την ευκαιρία, θα ήθελα να καλωσορίσω και να ευχαριστήσω θερμά για την παρουσία του τον Πρόεδρο του Σωματείου Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» κ. Γιώργο Γεωργιάδη. Η παρουσία του σήμερα εδώ προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στη σημερινή εκδήλωση, καθώς το Σωματείο υπηρετεί με συνέπεια τη διατήρηση της μνήμης, την ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας και τη σύνδεση των νεότερων γενεών με την ιστορία και τις αξίες του Ποντιακού Ελληνισμού. Γι’ αυτό και η σημερινή σας εκδήλωση έχει ξεχωριστή αξία. Γιατί σήμερα, εδώ στο σχολείο σας, η μνήμη δεν μένει σιωπηλή. Γίνεται λόγος, τραγούδι, εικόνα. Γίνεται μάθημα και υπόσχεση ότι οι νεότερες γενιές δεν θα ξεχάσουν.
Θέλω να συγχαρώ θερμά τη διεύθυνση, τις και τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και όλους τους μαθητές και τις μαθήτριες που εργάστηκαν για τη σημερινή εκδήλωση. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, το σχολείο επιτελεί μια από τις πιο σημαντικές αποστολές του: δεν μεταδίδει μόνο γνώσεις, αλλά καλλιεργεί χαρακτήρες, αξίες, ευαισθησία και ανθρωπιά.
Επιτρέψτε μου επίσης να εκφράσω τον βαθύ σεβασμό της Κυβέρνησης και του Προέδρου της Δημοκρατίας προς τους απογόνους των Ποντίων, οι οποίοι ζουν στην Κύπρο, δημιουργούν, προοδεύουν και προσφέρουν στην κοινωνία μας. Η παρουσία τους τιμά τον τόπο μας και εμπλουτίζει τον κυπριακό ελληνισμό με την ιστορία, τον πολιτισμό και το ήθος τους.
Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν περιορίζεται στα λόγια. Στηρίζει έμπρακτα τη διατήρηση και την ανάδειξη της ποντιακής μνήμης και του ποντιακού πολιτισμού. Σήμερα το πρωί, εδώ στην Πάφο, τιμάμε τη μνήμη μέσα από τα παιδιά και το σχολείο. Και απόψε, στο Παραλίμνι, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα τελέσει τα αποκαλυπτήρια του Εθνικού Μνημείου της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Ένα μνημείο που θα στέκει ως σημείο αναφοράς, ως τόπος τιμής, περισυλλογής και ιστορικής αλήθειας.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: Η Κύπρος θυμάται, τιμά και στέκεται δίπλα στον ποντιακό ελληνισμό.
Αγαπητά μου παιδιά, κυρίες και κύριοι,
Η μνήμη της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου δεν είναι μόνο υπόθεση των Ποντίων. Είναι υπόθεση ολόκληρου του Ελληνισμού. Είναι υπόθεση κάθε ανθρώπου που πιστεύει στη δικαιοσύνη, στην ελευθερία, στην ειρήνη και στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Όταν θυμόμαστε, δεν μένουμε φυλακισμένοι στο παρελθόν. Αντίθετα, μαθαίνουμε να βαδίζουμε ορθά προς το μέλλον. Και όταν λέμε σήμερα «Ο Πόντος Ζει!», το λέμε με σεβασμό, με συγκίνηση και με πίστη.
Ο Πόντος ζει στις καρδιές των ανθρώπων του, στη μνήμη του Ελληνισμού, στα σχολεία μας. Ζει και μέσα από εσάς, τα παιδιά, που μαθαίνετε, θυμάστε και συνεχίζετε.
Αιωνία η μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Το Έθνος τους ευγνωμονεί.
Σας ευχαριστώ.
(ΜΣ/AΣ)
