Με ιδιαίτερη συγκίνηση σας καλωσορίζω στη σημερινή εκδήλωση, η οποία πραγματοποιείται με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις και είναι αφιερωμένη στις γυναίκες της Κύπρου που υπέστησαν βία κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής του 1974.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ίδρυμα «Ζωή κατά της Εμπόλεμης Βίας» για τη διοργάνωση και τη διαρκή του συμβολή στην ανάδειξη του ζητήματος της σεξουαλικής βίας σε συνθήκες σύγκρουσης, καθώς και για την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας γύρω από ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αξιοπρέπειας και δικαιοσύνης.
Σήμερα τιμούμε γυναίκες που βίωσαν τη φρίκη του πολέμου με τον πιο σκληρό τρόπο. Γυναίκες που υπέστησαν βιασμό και άλλες μορφές κακοποίησης, γυναίκες που κουβάλησαν για δεκαετίες τραύματα, σιωπή και αθέατες πληγές. Η αναγνώριση της εμπειρίας τους αποτελεί χρέος της Πολιτείας και της κοινωνίας μας.
Για πολλά χρόνια, οι ιστορίες τους έμειναν στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης. Η σιωπή και αποσιώπηση της σεξουαλικής βίας σε γυναίκες και κορίτσια σε συνθήκες πολέμου δεν προστάτευσε τα θύματα – αντίθετα τις κρατά αόρατες και αποκλεισμένες από τη δημόσια μνήμη. Σήμερα οφείλουμε να τις αναδείξουμε και να τις εντάξουμε στη συλλογική μνήμη του τόπου μας.
Η σημερινή ημέρα μάς υπενθυμίζει ότι η σεξουαλική βία σε συγκρούσεις παραμένει μια τραγική πραγματικότητα σε πολλά μέρη του κόσμου. Σύμφωνα με την έκθεση για το 2025 της Ειδικής Αντιπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για τη Σεξουαλική Βία που Συνδέεται με Συγκρούσεις, καταγράφηκαν 9.788 επαληθευμένες περιπτώσεις σεξουαλικής βίας που σχετίζεται με συγκρούσεις.
Τα στοιχεία αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί. Πίσω από κάθε καταγραφή βρίσκεται ένας άνθρωπος, μια ζωή που σημαδεύτηκε από τη βία. Μια οικογένεια που επηρεάστηκε. Μια κοινωνία που καλείται να αντιμετωπίσει τις συνέπειες.
Η σεξουαλική βία σε συγκρούσεις και πολέμους εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως όπλο πολέμου και ως μέσο τρομοκράτησης, εξευτελισμού και υποταγής γυναικών και πληθυσμών. Γυναίκες και παιδιά βιάζονται, ή/και πέφτουν θύματα εμπόρων προσώπων, με σκοπό την εργασιακή και σεξουαλική εκμετάλλευση.
Είναι γεγονός ότι οι πόλεμοι παραμένουν μια ολέθρια μορφή άσκησης και επίδειξης εξουσίας με τελικό στόχο την απόλυτη κυριαρχία. Ως διεθνής κοινότητα, αλλά και ως κράτη, έχουμε υποχρέωση να ενισχύσουμε τη λογοδοσία, να καταπολεμήσουμε την ατιμωρησία και να στηρίξουμε τα θύματα.
Φίλες και φίλοι,
Για εμάς στην Κύπρο, η ημέρα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους της πατρίδας μας, οι πληγές παραμένουν ανοικτές. Ο πόνος των ανθρώπων που βίωσαν τον πόλεμο εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της συλλογικής μας μνήμης.
Ενσωματώνοντας την έμφυλη οπτική στην ιστορική μας αφήγηση, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι οι εμπειρίες και μαρτυρίες των γυναικών παρέμειναν για δεκαετίες υποβαθμισμένες και/ ή αποσιωπημένες από ολόκληρο το κοινωνικό-πολιτικό μας σύστημα. Γυναίκες που έπεσαν θύματα βιασμού και σεξουαλικής βίας θυματοποιήθηκαν ξανά από την κοινωνία, η οποία τις αντιμετώπισε τιμωρητικά με αποκλεισμό και διακρίσεις. Οι μαρτυρίες των γυναικών δεν ήταν εύκολο να κατατεθούν –και εξακολουθεί να μην είναι εύκολη διαδικασία– αφού η επίπτωση θα ήταν ο στιγματισμός, ο κοινωνικός αποκλεισμός και ο αποκλεισμός από γάμο.
Παρά τις επιπτώσεις, κάποιες είχαν βρει τη δύναμη και μαρτύρησαν τη βία που είχαν υποστεί.
Σύμφωνα με μαρτυρίες και ιστορικές καταγραφές, κατά τη διάρκεια της εισβολής διαπράχθηκαν συστηματικά εγκλήματα σεξουαλικής βίας σε βάρος γυναικών και κοριτσιών. Πολλές από αυτές χρειάστηκαν τεράστιο ψυχικό σθένος για να μιλήσουν δημόσια για όσα βίωσαν. Τιμούμε όλες τις γυναίκες που βίωσαν τη σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της εισβολής. Αναγνωρίζουμε το θάρρος όσων μοιράστηκαν δημόσια τις εμπειρίες τους, συμβάλλοντας στη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας.
Η Κύπρος, ως παθούσα, έχει υποχρέωση να συμβάλει στην εφαρμογή σχετικών ψηφισμάτων όπως και του Ψηφίσματος 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών «Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια». Το Ψήφισμα 1325 προωθεί τη συμμετοχή των γυναικών στις διαδικασίες ειρήνης και λήψης αποφάσεων, την προστασία τους από τη βία, την πρόληψη των συγκρούσεων και την αποκατάσταση των θυμάτων ως βασικούς πυλώνες μιας βιώσιμης ειρήνης. Η Κύπρος, μέσα από το νέο Εθνικό Σχέδιο Δράσης (2026-2028), το οποίο εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 11 Μαρτίου του 2026 και η υλοποίηση του συντονίζεται από το γραφείο μας σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών, ανανεώνει τη δέσμευσή της στην προώθηση των αρχών του ψηφίσματος σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.
Το Γραφείο μας στήριξε, μεταξύ άλλων, την υλοποίηση των εργαστηρίων που διοργάνωσε το Ίδρυμα με τίτλο «Ζωή Ξανά», τα οποία δημιουργούσαν ένα ασφαλή χώρο έκφρασης και ενδυνάμωσης Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων γυναικών που είχαν υποστεί τραυματικές εμπειρίες.
Στην πρόσφατη ιστορία, δεν μπορεί παρά να αναγνωριστούν οι προσπάθειες της πρώην βουλεύτριας Σκεύης Κουκουμά, της αείμνηστης Υπουργού Εργασίας Ζέτας Αιμιλιανίδου και της τέως Προέδρου του Ιδρύματος Αλίκης Χατζηγεωργίου. Με πλήρη σεβασμό προς τις γυναίκες που υπέστησαν σεξουαλική βία το 1974, και προς κάθε γυναίκα και κορίτσι που βιώνει τέτοιες εμπειρίες.
Η επίσκεψη της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο, το 2025, υπό την ηγεσία της Ελεονώρα Μελέτη, καθώς και η έγκριση σχετικού ψηφίσματος από την Επιτροπή, συνέβαλαν ουσιαστικά στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ευχαριστώ θερμά την εισηγήτρια του ψηφίσματος κα Μελέτη, τον κ. Λουκά Φουρλά για την στήριξή του, καθώς και όλα τα μέλη της FEMM για την ευαισθησία και τη συμβολή τους.
Η αναγνώριση των γυναικών αυτών και η αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας δεν αποτελούν πολιτική νίκη κανενός.
Είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς και συλλογικής προσπάθειας πολλών ανθρώπων, θεσμών και οργανώσεων που εργάστηκαν με συνέπεια ώστε οι μαρτυρίες τους να περάσουν από την αορατότητα, από την (από)σιωπή στην αναγνώριση. Σήμερα, όμως, δεν βρισκόμαστε εδώ μόνο για να θυμηθούμε. Βρισκόμαστε και για να αναλάβουμε μια συλλογική ευθύνη απέναντι στη μνήμη. Η αναγνώριση αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν συνοδεύεται από πράξεις που διασφαλίζουν ότι οι εμπειρίες αυτών των γυναικών θα παραμείνουν ζωντανό μέρος της ιστορικής μας συνείδησης.
Φίλες και φίλοι,
Από το 2024, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης εξέφρασε έμπρακτα τη στήριξή του στο έργο του Ιδρύματος και στην πρωτοβουλία για δημιουργία μνημείου αφιερωμένου στις γυναίκες που υπέστησαν σεξουαλική βία σε συνθήκες πολέμου, με ιδιαίτερη αναφορά στις γυναίκες της Κύπρου, στις γυναίκες που βίωσαν βία το 1974.
Στο πλαίσιο της ευθύνης μας να διατηρήσουμε ζωντανή τη μνήμη και να αποδώσουμε την οφειλόμενη αναγνώριση, έχω την τιμή να ανακοινώσω σήμερα την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για ανέγερση μνημείου αφιερωμένου στις γυναίκες που υπέστησαν βία κατά τη διάρκεια των τραγικών γεγονότων του 1974.
Το μνημείο θα ανεγερθεί σε κεντρικό σημείο της Λευκωσίας, με τη στήριξη του Δημάρχου Λευκωσίας κ. Χαράλαμπου Προύντζου και του Δήμου Λευκωσίας, που συνέβαλαν ουσιαστικά στον εντοπισμό ενός χώρου όπου το μνημείο θα αναδεικνύεται και θα είναι ορατό.
Το μνημείο αποτελεί ελάχιστο φόρο τιμής στις γυναίκες που βρέθηκαν αντιμέτωπες με την πιο σκοτεινή όψη της βίας και του πολέμου, όμως επέδειξαν αξιοθαύμαστη δύναμη, και συνέχισαν με αξιοπρέπεια να στηρίζουν τις οικογένειές τους και να συμβάλλουν στην πρόοδο της κοινωνίας μας. Αποτελεί μια συμβολική πράξη ιστορικής δικαιοσύνης, μια πράξη αναγνώρισης του πόνου τους και μια δημόσια δέσμευση ότι οι εμπειρίες τους δεν λησμονιούνται.
Η μνήμη δεν υπηρετεί το παρελθόν μόνο. Υπηρετεί και το μέλλον. Μας υπενθυμίζει την ευθύνη να οικοδομούμε κοινωνίες όπου η αξιοπρέπεια, η ισότητα, η ειρήνη και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών είναι καθημερινή πραγματικότητα.
Σας ευχαριστώ.
(ΑΑ/ΝΖ/KA)
