Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω απόψε την ομιλία μου όχι ως Υπουργός, αλλά ως ένας άνθρωπος του Αχιλλέα και του Καϊμακλίου. Απόψε βρίσκομαι στο σπίτι μου. Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε αυτές τις γειτονιές, στο Καϊμακλί, και ο Αχιλλέας υπήρξε για μένα, όπως για τόσους από εσάς, κομμάτι της ίδιας μου της ζωής.
Η σχέση μου με αυτό το σωματείο είναι σχέση ζωής και οικογένειας. Ο πατέρας μου, ο Νίκος Μουσιούττας, υπηρέτησε τον Αχιλλέα και πρόσφερε με όλη του την καρδιά σε αυτό τον σύλλογο και σε αυτή την κοινότητα. Από εκείνον έμαθα τι σημαίνει εθελοντική προσφορά, τι σημαίνει να βάζεις το συλλογικό καλό πάνω από το ατομικό. Και είναι ιδιαίτερη τιμή και συγκίνηση για εμένα που από το 2013 μου δόθηκε η ευθύνη να προεδρεύω του Διοικητικού Συμβουλίου αυτού του ιστορικού σωματείου, συνεχίζοντας ένα νήμα που ξεκίνησε πολύ πριν από όλους εμάς.
Ο Αχιλλέας Καϊμακλίου, από την ίδρυσή του, το 1943, αποτελεί ένα ζωντανό κύτταρο της κοινότητάς μας. Είναι ένα σχολείο αξιών, ένας χώρος όπου ο αθλητισμός συνυπάρχει με την κοινωνική συνείδηση και την προσφορά στον συνάνθρωπο. Μέσα σε αυτήν την αίθουσα υπάρχουν άνθρωποι που γνωρίζω χρόνια, που αγωνιστήκαμε μαζί για αυτόν τον σύλλογο, που μοιραστήκαμε χαρές και δυσκολίες. Και για αυτό ακριβώς, το να μιλώ απόψε εδώ για ένα θέμα που αφορά την ίδια σας τη ζωή, το νιώθω ως διπλή ευθύνη. Ως Υπουργός και ως δικός σας άνθρωπος.
Θέλω, καταρχάς, να ευχαριστήσω την ηγεσία και τα μέλη του Αχιλλέα που οργάνωσαν αυτήν την εκδήλωση. Το γεγονός ότι ένα αθλητικό σωματείο επιλέγει να αφιερώσει μια βραδιά σε ένα τόσο σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, όπως το μέλλον του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση δείχνει ότι αυτός ο σύλλογος, πιστός στην ιστορία του, στέκεται πάντα δίπλα στον άνθρωπο. Δείχνει ότι οι πολίτες θέλουν να γνωρίζουν και να συμμετέχουν. Και αυτό είναι ακριβώς το πνεύμα, μέσα στο οποίο θέλουμε να προχωρήσει αυτή η μεγάλη μεταρρύθμιση. Με διάλογο, με διαφάνεια και με τους πολίτες στο επίκεντρο.
Κυρίες και κύριοι,
Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω από μια πραγματικότητα που συχνά ξεχνάμε. Τα δικαιώματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα κατακτήθηκαν με αγώνες, με θυσίες και με συλλογική προσπάθεια. Αυτά τα δικαιώματα οφείλουμε να τα μεταδίδουμε ακέραια, και όπου μπορούμε ενισχυμένα, στις επόμενες γενιές. Αυτή ακριβώς η αρχή κατευθύνει και τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που επεξεργαζόμαστε σήμερα. Ο σημερινός εργαζόμενος είναι ο αυριανός συνταξιούχος που αξιώνει μια αξιοπρεπή ζωή. Και το κράτος οφείλει να είναι εκεί, ως ένα ασφαλές δίχτυ, δυνατό και φερέγγυο, σε κάθε στάδιο της ζωής του κάθε πολίτη. Στην αρχή, στη διάρκεια και στο τέλος της εργασιακής του ζωής.
Η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει πλήρως ευθυγραμμισμένη με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση για το μέλλον της εργασίας, που προνοεί την καλύτερη ρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και τη διασφάλιση της επάρκειας των απολαβών των εργαζομένων. Αποτελεί κεντρική πεποίθηση της Κυβέρνησης Νίκου Χριστοδουλίδη ότι η οικονομική ανάπτυξη έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη, ώστε να περιορίζονται οι ανισότητες και να μην αφήνεται κανείς στο περιθώριο.
Φίλες και φίλοι,
Θέλω να σταθώ για λίγο σε εσάς, τους ανθρώπους που βρίσκονται απόψε σε αυτήν την αίθουσα. Στους εργαζόμενους και στους συνταξιούχους που αντιπροσωπεύουν τις γενιές που έχτισαν την Κύπρο. Οι πιο ηλικιωμένοι ανάμεσά μας έκαναν τις δικές τους μεγάλες θυσίες, για να μπορούν σήμερα οι νεότερες γενιές να ευημερούν και να προοδεύουν. Η γενιά εκείνη βίωσε τον πόλεμο, τον ξεριζωμό, τα δύσκολα χρόνια της ανοικοδόμησης της πατρίδας μας. Εργάστηκε χωρίς εγγυήσεις, συχνά χωρίς δίχτυ ασφαλείας, πολλές φορές χωρίς αναγνώριση. Έχτισε σπίτια, ανέθρεψε παιδιά, πλήρωσε φόρους και εισφορές, δημιούργησε μια χώρα σχεδόν από το μηδέν. Σε αυτούς τους ανθρώπους χρωστάμε ένα σύστημα που τους σέβεται. Και αυτό το χρέος είναι που μας οδηγεί σήμερα στη μεταρρύθμιση.
Κυρίες και κύριοι,
Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση αποτελεί την πιο σημαντική και εμβληματική προτεραιότητα της Κυβέρνησης Νίκου Χριστοδουλίδη για το 2026. Είναι, πάνω από όλα, μια συνειδητή πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης.
Ας θυμηθούμε από πού ξεκινήσαμε. Το υφιστάμενο συνταξιοδοτικό σύστημα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτο εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες. Το 1980 σηματοδότησε καθοριστικό σταθμό στην ιστορία της κοινωνικής προστασίας στην Κύπρο. Με τη θέσπιση του αναλογικού συστήματος ασφάλισης, εισήχθη για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κοινωνικής ασφάλισης, στο οποίο το ύψος της σύνταξης συνδέεται άμεσα με τις εισφορές και τα ασφαλιστέα εισοδήματα κάθε εργαζομένου.
Η μεταρρύθμιση εκείνη υπήρξε τολμηρή και αναγκαία για την εποχή της. Κατοχύρωσε σε χιλιάδες Κύπριους εργαζόμενους το δικαίωμα σε αξιοπρεπή σύνταξη, αναλογική της συνεισφοράς τους, και υπηρέτησε επί δεκαετίες τον σκοπό, για τον οποίο σχεδιάστηκε. Όμως, σαράντα πέντε και πλέον χρόνια αργότερα, οι έντονες κοινωνικοοικονομικές μεταβολές, η δημογραφική γήρανση, η διαφοροποίηση των μορφών εργασίας και η εξέλιξη των αναγκών των πολιτών καθιστούν επιτακτική την ανάγκη εκσυγχρονισμού του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Ένα σύστημα σχεδιασμένο για την Κύπρο του 1980 δεν μπορεί να ανταποκριθεί πλήρως στις ανάγκες της Κύπρου του 2026.
Η μεταρρύθμιση επιδιώκει ένα ισορροπημένο τρίπτυχο στόχων.
Πρώτος στόχος είναι η επάρκεια των συντάξεων. Και, πρωτίστως, η ουσιαστική αύξηση των συντάξεων των χαμηλοσυνταξιούχων, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος φτώχειας σε μια ευάλωτη μερίδα του πληθυσμού. Σε αυτήν την αίθουσα, έχοντας εμπλακεί με τα κοινά για πολλά χρόνια, γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά τι σημαίνει να ζεις με μια χαμηλή σύνταξη. Σημαίνει να υπολογίζεις κάθε ευρώ. Να αναβάλλεις την επίσκεψη στον γιατρό. Να σκέφτεσαι δύο φορές πριν ανάψεις τη θέρμανση τον χειμώνα. Αυτό πρέπει να αλλάξει και θα αλλάξει. Στόχος μας είναι η αύξηση της βασικής σύνταξης στον μέγιστο δυνατό βαθμό, χωρίς όμως να επηρεάζονται οι δυνατότητες και η βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Είναι σημαντικό η όποια αύξηση να μπορεί να σταθεί στον χρόνο και να αποτελέσει ακλόνητη στήριξη και όχι μια αυταπάτη ορισμένου χρόνου.
Θέλω να είμαι ξεκάθαρος ως προς την κατεύθυνση αυτής της στήριξης. Το μεγαλύτερο όφελος της μεταρρύθμισης πηγαίνει εκεί ακριβώς που χρειάζεται περισσότερο, δηλαδή στις χαμηλές και στις μεσαίες συντάξεις, όπου οι αυξήσεις είναι πιο ουσιαστικές. Σε αρκετές από τις πιο χαμηλές περιπτώσεις συντάξεων, η ενίσχυση θα πλησιάσει το 50% της σημερινής σύνταξης, ενώ στις μεσαίες συντάξεις η αύξηση θα κινείται επίσης σε διψήφια ποσοστά. Αυτός είναι ο αναδιανεμητικός χαρακτήρας της μεταρρύθμισης, ώστε να στηρίζει περισσότερο όλους όσοι έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη, χωρίς να αδικεί φυσικά κανένα συμπολίτη μας.
Οι αυξήσεις αυτές θα δοθούν σταδιακά, σε βάθος πενταετίας από την ημέρα εφαρμογής του νόμου, με ποσοστό 60% να καταβάλλεται στην πρώτη διετία.
Παράλληλα, για τους συμπολίτες μας με τις πιο χαμηλές συντάξεις, η στήριξη θα ενισχύεται περαιτέρω μέσα από στοχευμένη προνοιακή πολιτική, αξιοποιώντας και τη σχετική μελέτη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών.
Δεύτερος στόχος είναι η αλληλεγγύη και η δικαιοσύνη. Τόσο μεταξύ των γενεών όσο και εντός της ίδιας γενιάς. Επιδιώκουμε ένα σύστημα που μοιράζει τα βάρη και τα οφέλη με δίκαιο τρόπο, όπου κανείς δεν υφίσταται αδικία εξαιτίας της ηλικίας του, του φύλου του ή της μορφής της εργασίας του.
Τρίτος στόχος είναι η βιωσιμότητα του συστήματος για τις επόμενες δεκαετίες. Θέλουμε ένα σύστημα που θα παραμείνει εύρωστο και αξιόπιστο, ώστε το συμβόλαιο αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών να παραμένει ζωντανό. Το χρωστάμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας. Όπως η προηγούμενη γενιά στήριξε εμάς, έτσι κι εμείς οφείλουμε να παραδώσουμε στα παιδιά μας ένα σύστημα που θα τα στηρίξει όταν το χρειαστούν.
Κυρίες και κύριοι,
Επιτρέψτε μου να δούμε στη συνέχεια πιο συγκεκριμένα τι αλλάζει.
Καταρχάς, διευρύνεται ο κύκλος των δικαιούχων του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Πέρα από τους εργαζόμενους, το σύστημα επεκτείνεται, ώστε να καλύπτει περισσότερους πολίτες. Αναγνωρίζονται επιδοτούμενες εισφορές για κατηγορίες που μέχρι σήμερα παρέμεναν εκτός προστασίας, όπως για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας, για τους άτυπους φροντιστές, για τις γυναίκες που αφιέρωσαν τη ζωή τους στη φροντίδα των παιδιών τους, για τα άτομα με αναπηρία. Άνθρωποι που πρόσφεραν στην κοινωνία με τρόπους που το παλιό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης δεν αναγνώριζε επαρκώς.
Θέλω επίσης να σας καθησυχάσω σε σχέση σε ένα ζήτημα που απασχολεί πολλούς. Η συντάξιμη ηλικία παραμένει σταθερή στα εξήντα πέντε έτη. Δεν αυξάνεται. Όσοι όμως επιθυμούν να συνεχίσουν να εργάζονται και μετά τη συνταξιοδότησή τους, θα μπορούν να εισφέρουν μέχρι και τα εξήντα επτά έτη, αυξάνοντας έτσι ανάλογα τη μελλοντική τους σύνταξη. Παράλληλα, το επίδομα ανεργίας επεκτείνεται μέχρι την ηλικία των εξήντα πέντε ετών για όσους δεν λαμβάνουν ακόμη σύνταξη, ώστε κανείς να μην μένει ακάλυπτος σε αυτά τα κρίσιμα χρόνια της ζωής του.
Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται η νέα βασική σύνταξη. Μια σύνταξη σταθερού ύψους για κάθε έτος ασφάλισης, είτε αυτό προέρχεται από πληρωμένες είτε από επιδοτούμενες από το κράτος εισφορές.
Παράλληλα, η συμπληρωματική σύνταξη θα τύχει αναπροσαρμογής, διατηρώντας φυσικά τον ανταποδοτικό της χαρακτήρα. Η λογική παραμένει η ίδια και γίνεται πιο απλή και δίκαιη. Όσο περισσότερο εισφέρεις, τόσο υψηλότερη σύνταξη θα λαμβάνεις. Αλλάζουν επίσης οι συντάξεις ανικανότητας και χηρείας, καθώς και το επίδομα ορφάνιας, τόσο ως προς τη θεμελίωση δικαιώματος όσο και ως προς το ύψος τους. Τέλος, επεκτείνεται η περίοδος δικαιώματος των επιδομάτων ασθενείας και ανεργίας και μετά την ηλικία των 63 ετών.
Δώσαμε ιδιαίτερη σημασία στην προστασία της οικογένειας στις πιο δύσκολες στιγμές της. Οι συντάξεις ανικανότητας και χηρείας, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, αυξάνονται, καθώς υπολογίζονται πάνω στη νέα, ενισχυμένη βασική σύνταξη. Φροντίσαμε επίσης να βελτιωθεί η προσαύξηση για κάθε εξαρτώμενο παιδί σε αυτές τις συντάξεις, καθώς και το επίδομα ορφάνιας, γιατί ένα παιδί που χάνει γονιό δεν πρέπει ποτέ να μένει χωρίς τη στήριξη της πολιτείας.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η ελάφρυνση της αναλογιστικής μείωσης, δηλαδή της μείωσης που υφίστανται όσοι αποχωρούν πριν από τα εξήντα πέντε. Από αυτήν την ελάφρυνση θα ωφεληθούν τόσο οι σημερινοί όσο και οι νέοι συνταξιούχοι κατά τη μεταβατική περίοδο. Πρόκειται για χιλιάδες συμπολίτες μας που επί χρόνια ένιωθαν αδικημένοι, και με τη μεταρρύθμιση τούς δίνουμε μια ουσιαστική απάντηση.
Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,
Θέλω να αναφερθώ και ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τη διαχείριση του αποθεματικού του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, των χρημάτων που ανήκουν σε όλους όσοι εισέφεραν και εισφέρουν με τις συνεισφορές τους στο Ταμείο. Το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων διαθέτει σήμερα ένα ποσό της τάξης των δώδεκα δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο έχει δανειστεί στο κράτος διαχρονικά. Μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις που λαμβάνει η Κυβέρνηση είναι ότι σταματά ο δανεισμός του κράτους από το Ταμείο. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τα πλεονάσματα του Ταμείου να επενδύονται, με στόχο την εξασφάλιση καλύτερων αποδόσεων για το Ταμείο. Παράλληλα, ξεκινά η σταδιακή επιστροφή αυτού του ποσού, με τρόπο που θα διασυνδεθεί με τη διαχείριση του δημόσιου χρέους και θα λαμβάνει υπόψη τα δημόσια οικονομικά.
Αυτά τα χρήματα ανήκουν στους εργαζόμενους, στους συνταξιούχους και στις μελλοντικές γενιές. Και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζονται. Για να διασφαλίσουμε τη διαφάνεια, την αποδοτικότητα και την ασφάλεια αυτών των πόρων, θα δημιουργηθεί μια ανεξάρτητη Εποπτική Αρχή, πλήρως εναρμονισμένη με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις, η οποία θα αναλάβει τη διαχείριση και την επένδυσή τους. Το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων μπορεί έτσι να εξελιχθεί, μέσα από τη συνετή διαχείριση των πλεονασμάτων του, σε ένα ισχυρό επενδυτικό ταμείο που θα εργάζεται προς όφελος των ίδιων των ασφαλισμένων.
Σε αυτήν τη φάση, η Κυβέρνηση επιλέγει να προχωρήσει άμεσα με τις αλλαγές στον πρώτο πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος, δηλαδή στο ίδιο το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εκεί όπου περιλαμβάνεται και η αύξηση των συντάξεων. Η συζήτηση για τον δεύτερο πυλώνα, τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια και τα Ταμεία Προνοίας, συνεχίζεται παράλληλα. Η ωρίμανσή του απαιτεί χρόνο, της τάξης των τριών έως τεσσάρων ετών, και τα οφέλη του θα γίνουν αισθητά στους μελλοντικούς συνταξιούχους. Δεν θέλουμε να καθυστερήσουμε αυτά που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, περιμένοντας εκείνα που χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Η μεταρρύθμιση προχωρά με εντατικούς ρυθμούς και σαφές χρονοδιάγραμμα. Ο κοινωνικός διάλογος βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη, με σχεδόν εβδομαδιαίες συνεδρίες μεταξύ της πολιτείας, των εργοδοτικών οργανώσεων και των συντεχνιών. Το σχετικό νομοθέτημα τίθεται το αμέσως επόμενο διάστημα ενώπιον του Υπουργικού Συμβουλίου, ώστε στη συνέχεια να κατατεθεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Στόχος μας είναι το νέο σύστημα να αρχίσει να εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2027. Και μέχρι τότε, η πόρτα του διαλόγου παραμένει ανοιχτή, για κάθε διευκρίνιση, για κάθε απορία, για κάθε βελτίωση.
Φίλες και φίλοι,
Όταν μιλάμε για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, είναι εύκολο να χαθούμε σε αριθμούς, σε αναλογιστικές μελέτες, σε πίνακες και ποσοστά. Όμως στην ουσία της, αυτή η μεταρρύθμιση δεν αφορά αριθμούς. Αφορά ανθρώπους. Αφορά εσάς. Αφορά τον πατέρα και τη μητέρα μας. Αφορά τον φίλο και τον γείτονά μας. Αφορά την αξιοπρέπεια όλων όσοι αφιέρωσαν μια ολόκληρη ζωή στην εργασία. Αφορά την εξασφάλιση των παιδιών μας και της νεολαίας μας, ότι όταν έρθει η ώρα να αποχωρήσουν από τον εργασιακό στίβο, το κράτος θα είναι εκεί, δυνατό και φερέγγυο. Όπως ακριβώς ο Αχιλλέας Καϊμακλίου εδώ και ογδόντα και πλέον χρόνια στέκεται δίπλα στους ανθρώπους αυτής της κοινότητας, σε κάθε γενιά, έτσι οφείλει και το κράτος να στέκεται δίπλα στον κάθε πολίτη.
Ο κοινωνικός διάλογος, η απόλυτη διαφάνεια και η ειλικρινής προσπάθεια για συναίνεση κατευθύνουν κάθε μας βήμα. Απόψε, εδώ στον Αχιλλέα, ανάμεσα σε φίλους, ανάμεσα ανθρώπους που γνωρίζουν τι σημαίνει να εργάζεσαι σκληρά, να συνεισφέρεις στην κοινωνία και να αξιώνεις αξιοπρέπεια, ανανεώνουμε αυτήν τη δέσμευση. Σας διαβεβαιώνω ότι θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε ακούραστα για ένα συνταξιοδοτικό σύστημα που σέβεται κάθε εργαζόμενο, κάθε συνταξιούχο, κάθε οικογένεια στον τόπο μας. Γιατί στην Κύπρο του 21ου αιώνα, κανένας συνταξιούχος δεν θα αφεθεί στο περιθώριο και κανένας εργαζόμενος δεν θα αφεθεί να αντιμετωπίσει ένα αβέβαιο μέλλον.
Θέλω, κλείνοντας, να ευχαριστήσω ξανά τον Αχιλλέα για τη φιλοξενία και όλους εσάς για την προσοχή σας. Είμαι στη διάθεσή σας για την ανοιχτή συζήτηση που θα ακολουθήσει, γιατί πιστεύω βαθιά ότι οι καλύτερες λύσεις προκύπτουν όταν ακούμε προσεκτικά ο ένας τον άλλο.
Σας ευχαριστώ.
(ΜΣ/ΑΣ)
