Η 15η Ιουλίου 1974 σηματοδοτεί την έναρξη μιας από τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης κυπριακής και ελληνικής ιστορίας. Το πρωί εκείνης της ημέρας, η ελληνική χούντα διοργάνωσε στρατιωτικό πραξικόπημα με σκοπό την ανατροπή και τη δολοφονία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, ανοίγοντας τον δρόμο για την τουρκική εισβολή που ακολούθησε πέντε ημέρες αργότερα.
Το χρονικό της επίθεσης και η διαφυγή του Μακαρίου
Στις 8:20 π.μ., άρματα μάχης και δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αξιωματικών και με τη συμμετοχή της ΕΟΚΑ Β΄, επιτέθηκαν στο Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία. Παράλληλα, καταλήφθηκαν στρατηγικά σημεία όπως η Αρχιεπισκοπή, το Αρχηγείο της Αστυνομίας, το ΡΙΚ και το αεροδρόμιο.
Αν και το Προεδρικό Μέγαρο τυλίχθηκε στις φλόγες και οι πραξικοπηματίες μετέδωσαν την ψευδή είδηση ότι ο Μακάριος ήταν νεκρός, ο ίδιος κατάφερε να διαφύγει. Μέσω Πάφου και των βρετανικών βάσεων, φυγαδεύτηκε στο εξωτερικό.
Η εγκαθίδρυση του καθεστώτος Σαμψών
Οι πραξικοπηματίες διόρισαν στην προεδρία τον Νίκο Σαμψών. Παρά την αντίσταση πολιτών και δυνάμεων πιστών στη νόμιμη κυβέρνηση, το πραξικόπημα επικράτησε στη Λευκωσία, με τις συγκρούσεις να κοστίζουν τη ζωή σε περίπου 100 ανθρώπους.
Το υπόβαθρο της σύγκρουσης
Η κίνηση αυτή ήταν το αποκορύφωμα της έντασης ανάμεσα στον Μακάριο και τη δικτατορία του Δημητρίου Ιωαννίδη στην Αθήνα. Ο Μακάριος είχε κατηγορήσει τη χούντα για υπόθαλψη της ΕΟΚΑ Β΄ και στις 2 Ιουλίου 1974 είχε ζητήσει γραπτώς την άμεση αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών από την Εθνική Φρουρά.
Στις 19 Ιουλίου, μιλώντας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Μακάριος κατήγγειλε τα γεγονότα ως εισβολή της ελληνικής χούντας, επισημαίνοντας ότι αποτελούσαν απειλή για το σύνολο του κυπριακού λαού.
Η τουρκική εισβολή και οι συνέπειες
Μία ημέρα μετά, στις 20 Ιουλίου 1974, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγυήσεως. Αν και το πραξικόπημα κατέρρευσε στις 23 Ιουλίου —παρασύροντας μαζί του και τη δικτατορία στην Ελλάδα— το κακό είχε ήδη γίνει. Η εισβολή ολοκληρώθηκε σε δύο φάσεις, αφήνοντας πίσω της το 37% του νησιού υπό τουρκική κατοχή, χιλιάδες εκτοπισμένους και μια διχοτομημένη Κύπρο μέχρι σήμερα.
