Τον απολογισμό της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EE) 2026 στους τομείς της μετανάστευσης και της διεθνούς προστασίας, καθώς και τα αποτελέσματα της μεταναστευτικής πολιτικής της Κυβέρνησης κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, παρουσίασε σήμερα, στο πλαίσιο συνέντευξης Τύπου, ο Υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας δρ Νικόλας Α. Ιωαννίδης.
Ο Υφυπουργός ανέφερε ότι η Κυπριακή Προεδρία ολοκλήρωσε μια ιδιαίτερα απαιτητική, αλλά και εξαιρετικά παραγωγική περίοδο έξι μηνών, κατά την οποία η Κύπρος συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο.
Όπως σημείωσε, η μετανάστευση αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ΕΕ, καθώς συνδέεται άμεσα με την προστασία των εξωτερικών συνόρων, τη δημόσια τάξη και ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή, τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την αξιοπιστία των κοινών ευρωπαϊκών πολιτικών.
«Από την πρώτη ημέρα της Προεδρίας μας εργαστήκαμε για μια ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική που συνδυάζει την αντιμετώπιση των παράτυπων μεταναστευτικών ροών, τη διαφύλαξη της δημόσιας τάξης και ασφάλειας και την έμπρακτη αλληλεγγύη ανάμεσα στα κράτη μέλη», ανέφερε.
Ως σημαντικότερο και πολιτικά πιο απαιτητικό επίτευγμα της Κυπριακής Προεδρίας χαρακτήρισε την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών. O δρ Ιωαννίδης ήταν επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας και εκπροσώπησε τα 27 κράτη μέλη του Συμβουλίου της ΕΕ.
Ο νέος Κανονισμός θεσπίζει ταχύτερες και αποτελεσματικές διαδικασίες επιστροφής, πάντοτε με σεβασμό στο διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο. Καθορίζει σαφείς υποχρεώσεις συνεργασίας για υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής και προβλέπει συνέπειες όταν αρνούνται να συνεργαστούν με τις αρμόδιες Αρχές.
Παράλληλα, εισάγει αυστηρότερες ρυθμίσεις για πρόσωπα που αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια και ενισχύει τα διαθέσιμα εργαλεία των κρατών μελών για την αντιμετώπιση σοβαρών περιπτώσεων. Στόχος του νομοθετήματος είναι να αυξηθούν τόσο οι απόλυτοι αριθμοί όσο και τα ποσοστά των απελάσεων σε όλες τις χώρες της ΕΕ.
Δημιουργείται επίσης η νομική βάση για τη λειτουργία κόμβων επιστροφής σε τρίτες χώρες, βάσει συμφωνιών που θα σέβονται το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η χρήση των κόμβων προβλέπεται ως έσχατο εργαλείο σε περιπτώσεις, κατά τις οποίες η επιστροφή δεν μπορεί να εκτελεστεί λόγω έλλειψης συνεργασίας του ενδιαφερόμενου προσώπου ή της χώρας καταγωγής του.
«Ο Κανονισμός Επιστροφών αποτελεί το κομμάτι που έλειπε για τη διαμόρφωση μιας πραγματικά ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσης. Ένα κοινό σύστημα ασύλου δεν μπορεί να είναι αξιόπιστο, εάν οι τελεσίδικες αποφάσεις επιστροφής δεν εκτελούνται», υπογράμμισε ο Υφυπουργός.
Κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας ενισχύθηκε επίσης νομοθετικά το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, με την έγκριση του πρώτου κοινού ευρωπαϊκού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής και την αναθεώρηση της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας.
Οι δύο νομοθετικές πράξεις παρέχουν στα κράτη μέλη εργαλεία για την ταχύτερη εξέταση αιτήσεων ασύλου που πιθανόν να είναι αβάσιμες, χωρίς να καταργείται η υποχρέωση ατομικής εξέτασης και χωρίς να περιορίζονται οι εγγυήσεις του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου. Η Κυπριακή Προεδρία συνέβαλε επίσης στον πολιτικό συντονισμό της συζήτησης για το μέλλον της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στην εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης, μέσα από τη στενότερη συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης, την καταπολέμηση των δικτύων διακινητών και την εφαρμογή των υποχρεώσεων των τρίτων κρατών στους τομείς της επανεισδοχής και της επανένταξης των υπηκόων τους.
Στο πλαίσιο αυτό, προωθήθηκε και υιοθετήθηκε Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης για τις επιστροφές στη Συρία, το οποίο συγκεντρώνει δράσεις της ΕΕ για τη στήριξη της τοπικής διακυβέρνησης, την προστασία των περιουσιακών δικαιωμάτων, τα μέσα διαβίωσης και την επανένταξη των επιστρεφόμενων προσώπων.
Επιπλέον, επιβλήθηκαν περιοριστικά μέτρα στη Σομαλία στον τομέα των θεωρήσεων εισόδου στην ΕΕ, στέλνοντας το μήνυμα ότι η συνεργασία για την επανεισδοχή αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο των σχέσεων της Ένωσης με τις τρίτες χώρες.
Κατά τη διάρκεια της Προεδρίας, η Κύπρος φιλοξένησε σημαντικές ευρωπαϊκές συναντήσεις, μεταξύ των οποίων η άτυπη συνεδρίαση της Στρατηγικής Επιτροπής για τη Μετανάστευση, τα Σύνορα και το Άσυλο, το Συνέδριο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης και η συνάντηση του Δικτύου Υψηλού Επιπέδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Επιστροφές.
Οι διοργανώσεις αυτές συνέβαλαν στην προετοιμασία του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου μετανάστευσης και ασύλου, στον συντονισμό των κρατών μελών και στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και πρακτικών λύσεων.
Στις 12 Ιουνίου 2026, τέθηκε σε εφαρμογή το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο προβλέπει σαφέστερους κανόνες, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου, ενισχυμένους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα και συγκεκριμένους μηχανισμούς αλληλεγγύης και δίκαιης κατανομής των ευθυνών.
Ο Υφυπουργός σημείωσε ότι η επίδειξη έμπρακτης αλληλεγγύης προς τα κράτη μέλη πρώτης γραμμής, όπως η Κύπρος, αποτελεί διαχρονική θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, εκφράζοντας ικανοποίηση για την υιοθέτηση της θέσης αυτής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Την ημέρα έναρξης εφαρμογής του Συμφώνου, η Κυπριακή Προεδρία φιλοξένησε στη Λευκωσία ειδική Άτυπη Υπουργική Διάσκεψη, με τη συμμετοχή των αρμόδιων Υπουργών των κρατών μελών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ευρωπαϊκών οργανισμών και διεθνών φορέων.
«Το μήνυμα που στείλαμε από τη Λευκωσία ήταν σαφές. Η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου δεν αποτελεί το τέλος της προσπάθειας, αλλά την αρχή μιας νέας και απαιτητικής φάσης. Η επιτυχία του θα κριθεί από την εφαρμογή του στην πράξη», ανέφερε.
Πρόσθεσε ότι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου στη Λευκωσία και η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τον Κανονισμό Επιστροφών αποτελούν απτές αποδείξεις ότι η Κύπρος μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών και να βρίσκεται στον πυρήνα σημαντικών αποφάσεων για το μέλλον της Ένωσης.
Παρουσιάζοντας, ακολούθως, τα αποτελέσματα της μεταναστευτικής πολιτικής της Κυβέρνησης κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ο δρ Ιωαννίδης ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πέρασε από την παθητική διαχείριση των αφίξεων στην αποφασιστική και αυστηρή αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών.
«Με μεθοδικότητα και στρατηγική μετατρέπουμε τη μετανάστευση από πρόβλημα σε λύση. Η πολιτική μας διαλαμβάνει παροχή προστασίας μόνο σε όσους πραγματικά τη χρειάζονται, επιστροφές όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής και οργανωμένες οδούς μετανάστευσης για όσους διαθέτουν νόμιμο λόγο να βρίσκονται στην Κυπριακή Δημοκρατία», σημείωσε.
Από το πρώτο εξάμηνο του 2022 μέχρι το πρώτο εξάμηνο του 2026, ο αριθμός των παράτυπων αφίξεων μειώθηκε κατά 92%. Η μείωση, όπως ανέφερε, είναι αποτέλεσμα μιας σταθερής και συνεκτικής πολιτικής, η οποία συνδυάζει την επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων και της Πράσινης Γραμμής, τη συνεργασία με χώρες καταγωγής και διέλευσης, την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και τον περιορισμό της κατάχρησης του συστήματος ασύλου.
Ο Υφυπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού και ότι η Κυβέρνηση συνεχίζει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και να ενισχύει την επιχειρησιακή και διοικητική ετοιμότητα της Δημοκρατίας.
Κατά την ίδια περίοδο, οι νέες αιτήσεις ασύλου μειώθηκαν κατά 93%, γεγονός που καταδεικνύει ότι το σύστημα έχει καταστεί λιγότερο ευάλωτο σε καταχρήσεις και ότι οι πόροι του κράτους μπορούν να επικεντρώνονται περισσότερο στις υποθέσεις όσων πραγματικά χρειάζονται διεθνή προστασία.
«Το άσυλο αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για όσους αντιμετωπίζουν πραγματικό κίνδυνο. Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργεί ως εναλλακτική οδός μετανάστευσης ή ως μηχανισμός παράτασης της παραμονής προσώπων που δεν πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις», υπογράμμισε.
Από την ίδρυση του Υφυπουργείου τον Ιούνιο του 2024 μέχρι το τέλος Ιουνίου του 2026, οι εκκρεμούσες αιτήσεις ασύλου μειώθηκαν από 24.000 σε 14.000, καταγράφοντας μείωση 41,5%, ενώ σήμερα είναι λιγότερες από 13.500.
Οι ταχύτερες αποφάσεις, σημείωσε ο Υφυπουργός, διασφαλίζουν ότι όσοι πραγματικά δικαιούνται προστασία τη λαμβάνουν έγκαιρα, ενώ για όσους δεν δικαιούνται να παραμείνουν ενεργοποιούνται αμέσως οι διαδικασίες επιστροφής.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διαχείριση των αιτήσεων ασύλου Σύρων υπηκόων. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι νέες αιτήσεις Σύρων μειώθηκαν κατά 96,8% σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2024, ενώ οι απορριπτικές αποφάσεις που εκδόθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 σχεδόν διπλασιάστηκαν σε σχέση με ολόκληρο το 2025.
Σχεδόν 2.000 αιτήσεις Σύρων απορρίφθηκαν από τις αρχές του 2025 μέχρι τον Ιούνιο του 2026. Οι πρώτες προσφυγές που εξετάστηκαν από το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας απορρίφθηκαν, με το Δικαστήριο να επικυρώνει τις αποφάσεις της Υπηρεσίας Ασύλου.
Στο τέλος Ιουνίου 2026 παρέμεναν εκκρεμούσες 9.736 αιτήσεις Σύρων, σε σύγκριση με 13.793 το 2024 και 11.393 το 2025. Παράλληλα, μετά την αλλαγή κυβέρνησης στη Συρία τον Δεκέμβριο του 2024, περίπου 5.200 Σύροι απέσυραν τις αιτήσεις τους ή παραιτήθηκαν από το καθεστώς επικουρικής προστασίας και επέστρεψαν οικειοθελώς στη χώρα τους.
Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόζεται το αναθεωρημένο Σχέδιο Υποβοήθησης Εθελούσιου Επαναπατρισμού Οικογενειών στη Συρία, το οποίο παρέχει στις επιλέξιμες οικογένειες τη δυνατότητα να επιστρέψουν οργανωμένα στη χώρα τους, με διοικητική και οικονομική στήριξη από την ΕΕ.
Ο δρ Ιωαννίδης υπενθύμισε ότι το Σχέδιο ολοκληρώνεται στις 30 Οκτωβρίου 2026 και κάλεσε τους Σύρους που βρίσκονται στην Κύπρο να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο επιστροφής και να αξιοποιήσουν έγκαιρα τη δυνατότητα.
«Για όσους επιθυμούν να επιστρέψουν, η εθελούσια και υποβοηθούμενη επιστροφή αποτελεί την καλύτερη επιλογή. Είναι προτιμότερο να αξιοποιήσει κάποιος σήμερα ένα διαθέσιμο πρόγραμμα επιστροφής, παρά να αναμένει την ολοκλήρωση αυστηρότερων διαδικασιών και να βρεθεί αργότερα με λιγότερες και όχι τόσο ευνοϊκές επιλογές», τόνισε.
Πρόσθεσε ότι όσοι δεν πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις παραμονής οφείλουν να αναχωρήσουν, κατά προτίμηση αξιοποιώντας τις οργανωμένες και εθελούσιες δυνατότητες που τους προσφέρονται, διευκρινίζοντας ότι, σε διαφορετική περίπτωση, θα διενεργούνται αναγκαστικές επιστροφές.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 4.145 επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών, ενώ μέχρι τις 30 Ιουλίου ο αριθμός των εθελούσιων και αναγκαστικών επιστροφών ανήλθε συνολικά στις 5.031.
Ο Υφυπουργός σημείωσε ότι ο αριθμός αυτός πρέπει να αξιολογείται σε συνδυασμό με τη δραστική μείωση των νέων αφίξεων και των αιτήσεων ασύλου, υπογραμμίζοντας ότι, παρά τη σημαντική μείωση των παράτυπων ροών, η πολιτική επιστροφών παραμένει ενεργή, οργανωμένη και σταθερή.
Ιδιαίτερης σημασίας εξέλιξη αποτέλεσε και η θέσπιση του νέου περί Προσφύγων Νόμου του 2026, ο οποίος εναρμονίζει την κυπριακή νομοθεσία με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και παρέχει τη νομική βάση για ταχύτερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες ασύλου.
Ο νέος νόμος ενισχύει τους ελέγχους και τη διαχείριση στα σύνορα και προβλέπει ειδικά νομικά εργαλεία για την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης, αυξημένων μεταναστευτικών πιέσεων και ανωτέρας βίας. Ταυτόχρονα, διασφαλίζει την προστασία όσων πραγματικά δικαιούνται διεθνή προστασία, με ειδικές προβλέψεις για ανηλίκους και ευάλωτα πρόσωπα.
Ο δρ Ιωαννίδης υπογράμμισε ότι η μεταναστευτική πολιτική δεν αφορά μόνο την αποτροπή, το άσυλο και τις επιστροφές, αλλά και τη νόμιμη μετανάστευση, η οποία είναι ελεγχόμενη, χρονικά οριοθετημένη και τομεακά στοχευμένη.
Στις 30 Ιουνίου 2026, βρίσκονταν σε ισχύ 193.803 άδειες διαμονής πολιτών τρίτων χωρών. Οι μεγαλύτερες κατηγορίες αφορούν, μεταξύ άλλων, την οικιακή και γενική απασχόληση, τις άδειες μετανάστευσης, τους εργαζομένους σε εταιρείες ξένων συμφερόντων, την εκπαίδευση και την οικογενειακή επανένωση.
«Η αύξηση των νόμιμων αδειών δεν πρέπει να συγχέεται με την παράνομη μετανάστευση. Η νόμιμη μετανάστευση συνεπάγεται οργανωμένη κρατική πολιτική, με σαφή δικαιώματα και υποχρεώσεις, στη βάση των πραγματικών αναγκών της οικονομίας και πάντοτε εντός του εθνικού και ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου», ανέφερε.
Στο πλαίσιο της διαχείρισης της νόμιμης μετανάστευσης εντάσσεται και η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών του Υφυπουργείου. Η ηλεκτρονική ανανέωση αδειών διαμονής εφαρμόζεται σταδιακά σε πέντε κατηγορίες, μειώνοντας την ανάγκη φυσικής παρουσίας και τον διοικητικό φόρτο τόσο για τους νόμιμα διαμένοντες και τους εργοδότες όσο και για τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Καταληκτικά, ο Υφυπουργός εξέφρασε θερμές ευχαριστίες προς τους λειτουργούς του Υφυπουργείου, τους λειτουργούς της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ και όλες τις κρατικές υπηρεσίες που συνέβαλαν στην υλοποίηση της Κυπριακής Προεδρίας και της μεταναστευτικής πολιτικής της Κυβέρνησης.
«Τα αποτελέσματα του πρώτου εξαμήνου του 2026 επιβεβαιώνουν ότι η μεταναστευτική πολιτική της Κυβέρνησης αποδίδει. Η κατεύθυνσή μας είναι ξεκάθαρη: άσυλο μόνο σε όσους πραγματικά το δικαιούνται, επαναπατρισμός όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής και χορήγηση αδειών παραμονής μέσω νόμιμων και ελεγχόμενων οδών μετανάστευσης. Με αυτό τον τρόπο μετατρέπουμε το μεταναστευτικό από ένα ζήτημα διαρκούς κρίσης σε παράγοντα ανάπτυξης και ευημερίας», κατέληξε ο δρ Ιωαννίδης.
(ΑΝ/ΝΖ/ΚΑ)
