Την προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου ανακοίνωσε το πρωί της Δευτέρας ο Πέδρο Σάντσεθ σε διάγγελμά του από το Παλάτι της Λα Μονκλόα. Μετά από ένα σαββατοκύριακο εκτεταμένων διαβουλεύσεων με μέλη της κυβέρνησής του, ηγέτες του κόμματός του και εταίρους από άλλα κόμματα, ο Σάντσεθ αποφάσισε να προχωρήσει στη διάλυση του Κοινοβουλίου εννέα μήνες πριν από τη λήξη της κοινοβουλευτικής θητείας, την οποία είχε αρχικά την πρόθεση να ολοκληρώσει.
Αφορμή για την προκήρυξη εκλογών αποτέλεσε η απόρριψη στο Κοινοβούλιο την περασμένη Παρασκευή των δύο διαταγμάτων για τη στέγαση που είχε συντάξει η κυβέρνηση ως απάντηση στην κοινωνική κινητοποίηση που ακολούθησε την έξωση της 87χρονης Μαρικαρμέν Αμπασκάλ στη Μαδρίτη.
Το κόμμα Junts απέρριψε και τα δύο διατάγματα, ενώνοντας τις δυνάμεις του με το PP και το Vox, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση είχε διαπραγματευτεί μέρος του περιεχομένου τους με τους καταλανικούς αυτονομιστές. Η απόρριψη αυτή πυροδότησε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, οι οποίες έβγαλαν στους δρόμους χιλιάδες πολίτες κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου, απαιτώντας λύσεις στην κρίση στέγασης.
Ο Σάντσεθ αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση «έκανε λάθη» και δεν κατάφερε να υλοποιήσει όλα όσα είχε θέσει ως στόχο.
Κάλεσε, ωστόσο, τους πολίτες να επιλέξουν αν θέλουν να «ενταχθούν στο κύμα της ακροδεξιάς που προκαλεί οπισθοδρόμηση όπου κι αν κυβερνά» ή να προσφέρουν στην Ισπανία μια «ευρύτερη προοδευτική πλειοψηφία» και να διασφαλίσουν ότι η χώρα «θα παραμείνει προπύργιο της ειλικρίνειας και της κοινωνικής δικαιοσύνης», ένα «παγκόσμιο πρότυπο για την ειρήνη, τον φεμινισμό και την ευημερία».
Ο Ισπανός πρωθυπουργός αναφέρθηκε ακόμα στα οικονομικά και κοινωνικά επιτεύγματα της κυβέρνησής του, όπως η πρόοδος στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τα κοινωνικά δικαιώματα και η μείωση των ανισοτήτων.
Υπενθύμισε ότι αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει κρίσεις χωρίς προηγούμενο, όπως πόλεμοι και γεωπολιτικές αναταραχές, και ότι «πάλεψε εναντίον τυράννων, τεχνο-ολιγαρχών και καθεστώτων που διέπραξαν γενοκτονία».
Επιπλέον, επέκρινε το γεγονός ότι έπρεπε να αντιμετωπίσει τη «χειρότερη δυνατή αντιπολίτευση», αυτή των κομμάτων PP και Vox, τα οποία έχουν αμφισβητήσει ακόμη και τη νομιμότητά του.
Τι είχε προηγηθεί του διαγγέλματος και τι ακολουθεί
Ο Σάντσεθ ενημέρωσε τον βασιλιά για την απόφασή του λίγες ώρες πριν από το διάγγελμα, καθώς ο Ισπανός μονάρχης ξεκινά τη Δευτέρα επίσημη επίσκεψη στη Φινλανδία. Παράλληλα, στις 11:30 (ώρα Ισπανίας) θα πραγματοποιηθεί έκτακτη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, προκειμένου να εγκριθεί το διάταγμα για την προκήρυξη των εκλογών και τη διάλυση των Cortes Generales, του ισπανικού Κοινοβουλίου. Το σχετικό κείμενο θα δημοσιευθεί την Τρίτη στην Επίσημη Εφημερίδα του Κράτους, ώστε, μετά την παρέλευση των 54 ημερών που προβλέπει ο νόμος, οι εκλογές να διεξαχθούν την Κυριακή 29 Νοεμβρίου.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός βρίσκεται από το βράδυ της περασμένης Πέμπτης σε διαβουλεύσεις με υπουργούς, κυβερνητικούς αξιωματούχους, στελέχη και άλλους παράγοντες, ζητώντας τις εκτιμήσεις τους για την κατάσταση, μετά την απόφαση των Junts να απορρίψουν τις προτάσεις του για τη στεγαστική κρίση. Τις τελευταίες ημέρες, τόσο στο εσωτερικό του PSOE όσο και στην κυβέρνηση, παρά τις επιφυλάξεις για το ποια θα ήταν η καλύτερη επιλογή, είχε αρχίσει να επικρατεί η άποψη ότι είχε έρθει η ώρα για προσφυγή στις κάλπες.
Η κινητοποίηση στους δρόμους, η οποία εντάθηκε μετά την απόρριψη των κυβερνητικών προτάσεων από τα δεξιά κόμματα, δημιούργησε ένα παράθυρο ευκαιρίας για τους Σοσιαλιστές. Παράλληλα, δεδομένης της αβέβαιης κατάστασης που διαμορφώνεται από παράγοντες όπως το δικαστικό ημερολόγιο, η κρίση στη Θέουτα και η άνοδος των τιμών, η εκτίμηση ήταν ότι ήταν προτιμότερο να προκηρυχθούν τώρα εκλογές αντί να αναβληθεί η απόφαση για μερικούς μήνες, με κίνδυνο να συσσωρευτεί περαιτέρω πολιτικό κόστος.
Η απόφαση διαμορφώθηκε σταδιακά τις τελευταίες ημέρες. Δεν υπήρξε κάποιο τυπικό «πολεμικό συμβούλιο» ή μια έκτακτη σύσκεψη κρίσης. Αντίθετα, ο Σάντσεθ κατέληξε στην επιλογή του μέσα από σειρά συζητήσεων, τηλεφωνικών επικοινωνιών και ανταλλαγής απόψεων, ακούγοντας περισσότερο απ’ όσο μιλούσε. Μέχρι αργά το βράδυ της Κυριακής, άλλωστε, ο πρωθυπουργός δεν είχε ανακοινώσει την απόφασή του ή, τουλάχιστον, γνώριζαν γι’ αυτήν μόνο ελάχιστοι άνθρωποι.
Αυτή είναι η τρίτη φορά που ο Σάντσεθ περνά μια αντίστοιχη περίοδο προβληματισμού. Η πρώτη ήταν τον Απρίλιο του 2024, όταν έγινε γνωστή η έρευνα σε βάρος της συζύγου του, Μπεγκόνια Γκόμεθ, και η δεύτερη τον Ιούνιο του 2025, όταν εξέτασε το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών και παραίτησης μετά την έναρξη έρευνας για φοροδιαφυγή κατά του πρώην συνεργάτη του Θαπατέρο, Σάντος Κερδάν.
