Αποκλίσεις από περιβαλλοντικούς όρους και κατασκευαστικά σχέδια, υπερεκσκαφές, δρόμοι μεγαλύτερου πλάτους, έργα που πρέπει να ξηλωθούν και ένα συμβόλαιο €6,3 εκατ. που είχε φτάσει στο 94% του χρόνου με υλοποίηση μόλις 17,67% καταγράφει η νέα Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τον Ακάμα.
Σοβαρές αδυναμίες από το στάδιο της περιβαλλοντικής αξιολόγησης μέχρι τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την εποπτεία των έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία σε Ειδική Έκθεση που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη, 7 Οκτωβρίου.
Η έκθεση, έκτασης 223 σελίδων, εξετάζει μεταξύ άλλων τα έργα της Α΄ Φάσης για τη βελτίωση του κύριου οδικού δικτύου και τις ενέργειες του Τμήματος Περιβάλλοντος και του Τμήματος Δασών.
Ο ίδιος ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, σημειώνει στον πρόλογο ότι η συνολική εικόνα δείχνει πως ο σχεδιασμός, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η ενσωμάτωση των όρων στα σχέδια και η παρακολούθηση της κατασκευής δεν λειτούργησαν ως ενιαίο σύστημα προληπτικών δικλίδων.
Σύμφωνα με την έκθεση, προβλήματα εντοπίστηκαν αφού είχαν ήδη γίνει επεμβάσεις, με συνέπεια αναστολές εργασιών, επανασχεδιασμό, έργα αποκατάστασης, πρόσθετο κόστος και περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Η θεμελιώδης ένσταση στην περιβαλλοντική αξιολόγηση
Ένα από τα σοβαρότερα ευρήματα αφορά την ίδια τη βάση πάνω στην οποία έγινε η περιβαλλοντική αξιολόγηση.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία αναφέρει ότι η Περιβαλλοντική Αρχή προχώρησε στη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης χωρίς προηγουμένως να έχουν θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη προστατευόμενη περιοχή.
Επικαλείται μάλιστα απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με την οποία η προηγούμενη θέσπιση ειδικών στόχων διατήρησης αποτελεί προϋπόθεση για τη διενέργεια έγκυρης δέουσας εκτίμησης.
Η Ελεγκτική σημειώνει ακόμη ότι γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας αναφέρει πως η σχετική απόφαση του ΔΕΕ έχει αναδρομική ισχύ και εφαρμόζεται σε σχέδια και έργα που παραμένουν σε εκκρεμότητα, όπως τα έργα στον Ακάμα.
Παράλληλα, αναφέρει ότι δεν εντοπίστηκε επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση ως προς τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν ουσιώδεις επιφυλάξεις που είχαν εκφραστεί κατά την αξιολόγηση.
Περιβαλλοντικοί όροι που δεν πέρασαν στα σχέδια
Ο έλεγχος εντόπισε προβλήματα και στη μεταφορά των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στα τελικά κατασκευαστικά σχέδια.
Η Ελεγκτική αναφέρει ότι δεν βρήκε τεκμηρίωση πως τα τελικά σχέδια τέθηκαν ενώπιον της Περιβαλλοντικής Αρχής ώστε να διαπιστωθεί πριν από την έναρξη των έργων κατά πόσο είχαν ενσωματωθεί οι όροι που η ίδια είχε επιβάλει.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση δύο σημείων στον δρόμο Τοξεύτρα–Άβακας–Λίπατη, όπου ο περιβαλλοντικός όρος προέβλεπε κατασκευή τύπου γεφυριού ώστε να μη σφραγίζεται η κοίτη και να είναι δυνατή η διακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος ευρωπαϊκού χελιού.
Τα κατασκευαστικά σχέδια, όμως, προέβλεπαν κιβωτιοειδείς οχετούς που σφράγιζαν πλήρως την κοίτη.
Σε μεταγενέστερο επιτόπιο έλεγχο η Ελεγκτική διαπίστωσε επίσης ότι ιχθυοπεράσματα σε οχετούς στη Λάρα και στο Γεφύρι Τοξεύτρας είχαν φράξει από φερτά υλικά, εμποδίζοντας τη διακίνηση του χελιού.
Δρόμοι πλατύτεροι από ό,τι προέβλεπαν οι όροι
Αποκλίσεις καταγράφονται και στα πλάτη του οδικού δικτύου.
Για παράδειγμα, στον δρόμο Άσπρος Ποταμός–Τοξεύτρα–Λάρα, η μέγιστη τυπική διατομή σύμφωνα με την Αιτιολογημένη Διαπίστωση μπορούσε να φτάσει μέχρι τα 7,20 μέτρα. Σε επιμέρους κατασκευαστικό σχέδιο, όμως, η διατομή έφθανε τα 7,90 μέτρα.
Η έκθεση αναφέρει ότι τέτοιες αποκλίσεις θα έπρεπε να είχαν εντοπιστεί από το Τμήμα Περιβάλλοντος και το Τμήμα Δασών πριν από την τελική έγκριση των σχεδίων και την έναρξη των εργασιών.
Σε επιτόπιους ελέγχους καταγράφηκαν επίσης αποκλίσεις κατά την ίδια την κατασκευή. Σε σημείο του δρόμου Άσπρος Ποταμός–Λάρα, η Ελεγκτική μέτρησε βάθος εκσκαφής 2,10 μέτρων, όταν το μέγιστο που προέβλεπαν τα σχέδια ήταν 1,875 μέτρα.
19 νέοι όροι μετά την έναρξη – Οι 17 δεν είχαν ολοκληρωθεί
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό της πορείας του έργου είναι ότι, αφού είχαν ήδη αρχίσει οι εργασίες, επιβλήθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι.
Κατά τον έλεγχο της Ελεγκτικής, οι 17 δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως.
Για τους άλλους δύο, που αφορούσαν υπερεκσκαφές, η Υπηρεσία αναφέρει ότι η περιβαλλοντική επιβάρυνση που είχε προκληθεί δεν μπορούσε πλέον να αναστραφεί.
Έβαλαν αγωγό 3,8 χιλιομέτρων και μετά αποφασίστηκε να αφαιρεθεί
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελεί η υδροδότηση των κόμβων υποδομών.
Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Δασών που επικαλείται η Ελεγκτική, είχαν εγκατασταθεί περίπου 3.800 μέτρα αγωγού ύδρευσης και καλωδίου αυτοματισμού/επικοινωνίας.
Το κόστος της εργασίας που είχε εκτελεστεί ανερχόταν, σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στην Υπηρεσία, σε €84.220 πλέον ΦΠΑ.
Στη συνέχεια αποφασίστηκε ότι ο αγωγός και το καλώδιο θα πρέπει να αφαιρεθούν και να μεταφερθούν εκτός του Εθνικού Δασικού Πάρκου.
Η Ελεγκτική χαρακτηρίζει το γεγονός προβληματικό, επισημαίνοντας ότι δημιουργήθηκαν δαπάνες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί και κάνει ρητά λόγο για «σπατάλη δημοσίου χρήματος και περιβαλλοντική επιβάρυνση».
Απόβλητα κατασκευών μέσα στο Πάρκο
Πρόβλημα καταγράφεται και με τη διαχείριση αποβλήτων από εκσκαφές και κατασκευές.
Σε επιτόπια επίσκεψη τον Νοέμβριο του 2023, η Ελεγκτική διαπίστωσε ανεξέλεγκτη απόθεση τέτοιων υλικών σε διάφορα σημεία του Εθνικού Δασικού Πάρκου που γειτνίαζαν με τα έργα.
Σύμφωνα με την έκθεση, η πρακτική αυτή παραβίαζε τους σχετικούς περιβαλλοντικούς όρους και αύξανε τον κίνδυνο περιβαλλοντικής υποβάθμισης των οικοτόπων και την ανάγκη μετέπειτα αποκατάστασης.
€6,295 εκατ. το συμβόλαιο – 17,67% του έργου με το 94% του χρόνου να έχει περάσει
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα οικονομικά δεδομένα.
Η συμβατική αξία της Α΄ Φάσης για τη βελτίωση μέρους του κύριου οδικού δικτύου ανερχόταν σε €6.295.000 πλέον ΦΠΑ.
Μέχρι την αναστολή των εργασιών στις 11 Δεκεμβρίου 2023 είχαν εκτελεστεί εργασίες αξίας €1.112.158, δηλαδή μόλις το 17,67% του έργου, παρότι είχε ήδη παρέλθει το 94% του συμβατικού χρόνου.
Μέχρι τον Μάιο του 2024 είχαν καταβληθεί στον ανάδοχο €965.955 πλέον ΦΠΑ.
Η Ελεγκτική σημειώνει επιπλέον ότι το Τμήμα Δασών δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις σε θέση να παράσχει πλήρη στοιχεία για το επιμέρους κόστος κάθε κατασκευαστικού έργου, κάτι που, όπως αναφέρει, αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων πληρωμών.
Χωρίς ανώτατο όριο επισκεπτών και οχημάτων
Παρότι στα σχέδια προβλέπεται αύξηση της επισκεψιμότητας όταν ολοκληρωθεί το οδικό δίκτυο και λειτουργήσουν οι κόμβοι εξυπηρέτησης, η έκθεση επισημαίνει ότι δεν έχουν καθοριστεί ανώτατα όρια επισκεπτών ή οχημάτων.
Η Ελεγκτική προειδοποιεί ότι, χωρίς σαφή όρια, οι νέες υποδομές μπορεί να αυξήσουν την επισκεψιμότητα χωρίς έλεγχο της φέρουσας ικανότητας της περιοχής, με πιθανές συνέπειες για είδη και οικοτόπους, αύξηση κυκλοφορίας, θορύβου και αποβλήτων, αλλά και πίεση στις παραλίες ωοτοκίας.
Παράνομοι δρόμοι και υποστατικά εξακολουθούν να υπάρχουν
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα νέα έργα.
Κατά τον επιτόπιο έλεγχο του Απριλίου 2026, η Ελεγκτική διαπίστωσε ότι παράνομοι δρόμοι και μονοπάτια εξακολουθούσαν να παραμένουν ανοικτά, παρά τους σχετικούς περιβαλλοντικούς όρους.
Παράλληλα, καταγράφει ότι στο Εθνικό Δασικό Πάρκο και στις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 εξακολουθούν να υπάρχουν παράνομα κέντρα εστίασης και αναψυχής, γεωργικά ή κτηνοτροφικά υποστατικά και κατοικίες που ανεγέρθηκαν στη βάση αδειών για γεωργικές αποθήκες.
«Η πρόληψη πρέπει να προηγείται της αποκατάστασης»
Το συνολικό συμπέρασμα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας είναι ότι σε μια περιοχή της περιβαλλοντικής σημασίας του Ακάμα η προστασία δεν μπορεί να στηρίζεται στον εντοπισμό προβλημάτων εκ των υστέρων.
Ζητεί σαφέστερους και, όπου είναι δυνατόν, μετρήσιμους περιβαλλοντικούς όρους, πλήρη ενσωμάτωσή τους στα τελικά σχέδια πριν από την έναρξη των εργασιών, καθώς και τεκμηριωμένο έλεγχο και έγκριση κάθε ουσιώδους μεταβολής πριν αυτή εφαρμοστεί.
«Η προστασία του Ακάμα απαιτεί αποτελεσματικές προληπτικές δικλίδες, συνεχή εποπτεία και έγκαιρη παρέμβαση», καταλήγει ο Γενικός Ελεγκτής, συνδέοντας την προστασία της περιοχής και με την ορθολογική διαχείριση του δημόσιου χρήματος.
Διαβάστε ολόκληρη την Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 28/2026 της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τον Ακάμα ΕΔΩ
