Ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα λιποκύτταρα μπορεί να διατηρούν ένα είδος βιολογικής «μνήμης» της παχυσαρκίας, η οποία ενισχύει την όρεξη και ευνοεί την επαναπρόσληψη βάρους ακόμη και μετά την απώλεια κιλών.
Για πολλούς ανθρώπους, το δύσκολο δεν είναι μόνο να χάσουν βάρος, αλλά κυρίως να το διατηρήσουν.
Μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να δώσει μια πιθανή εξήγηση στο γιατί τα χαμένα κιλά συχνά επιστρέφουν: τα λιποκύτταρα ενδέχεται να «θυμούνται» την παχυσαρκία.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Reports, υποστηρίζει ότι η παχυσαρκία μπορεί να αφήνει πίσω της ένα επίμονο βιολογικό αποτύπωμα στον λιπώδη ιστό, το οποίο παραμένει ενεργό ακόμη και μετά την απώλεια βάρους.
Τι σημαίνει «μνήμη» της παχυσαρκίας
Με απλά λόγια, οι ερευνητές περιγράφουν έναν μηχανισμό μέσω του οποίου το σώμα φαίνεται να «κρατά αρχείο» της προηγούμενης παχυσαρκίας.
Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται μια ορμόνη που ονομάζεται ασπροσίνη, η οποία συνδέεται με την όρεξη. Σύμφωνα με τα ευρήματα, όταν το σώμα περάσει μια περίοδο παχυσαρκίας, ενεργοποιείται ένα μονοπάτι στον λιπώδη ιστό που μπορεί να κρατά την παραγωγή αυτής της ορμόνης αυξημένη ακόμη και μετά την απώλεια βάρους.
Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να οδηγεί σε μεγαλύτερη πείνα, άρα και σε αυξημένη πιθανότητα επαναπρόσληψης των κιλών.
Ο ρόλος της φλεγμονής και του λιπώδους ιστού
Οι επιστήμονες εντόπισαν ότι ένας φλεγμονώδης παράγοντας, ο TGF-β1, φαίνεται να παίζει κεντρικό ρόλο στη διαδικασία.
Όπως περιγράφουν, η αυξημένη παρουσία του κατά την παχυσαρκία ενεργοποιεί αλλαγές στα λιποκύτταρα, οι οποίες παραμένουν και μετά την απώλεια βάρους. Οι αλλαγές αυτές σχετίζονται με αυξημένη παραγωγή ασπροσίνης και, κατά συνέπεια, με ενίσχυση της όρεξης.
Η βασική ιδέα είναι ότι το σώμα δεν επιστρέφει τόσο εύκολα σε «ουδέτερη κατάσταση» μετά την απώλεια βάρους, αλλά εξακολουθεί να κουβαλά ένα βιολογικό ίχνος της προηγούμενης κατάστασης.
Τι βρήκαν στα πειράματα
Στα πειραματικά μοντέλα της μελέτης, τα ζώα που είχαν προηγουμένως περάσει από φάση παχυσαρκίας εμφάνιζαν αυξημένη τάση να ξαναπάρουν βάρος, ακόμη κι όταν είχε προηγηθεί απώλεια κιλών.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό οφείλεται ακριβώς στη διατήρηση αυτής της «μνήμης» στον λιπώδη ιστό, η οποία φαίνεται να κρατά ενεργό το σήμα της πείνας.
Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι η μελέτη συνδέει τον ίδιο μηχανισμό και με αυξημένη προδιάθεση των απογόνων για παχυσαρκία, όταν υπάρχει σχετική μεταβολική επιβάρυνση στη μητέρα κατά την εγκυμοσύνη.
Τι σημαίνει για τους ανθρώπους
Το πιο σημαντικό σημείο είναι ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει ακόμη ότι ο ίδιος ακριβώς μηχανισμός λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο στους ανθρώπους.
Τα βασικά ευρήματα προέρχονται από πειραματικά μοντέλα και αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθεί αν η ίδια βιολογική «μνήμη» εξηγεί και στους ανθρώπους το γνωστό φαινόμενο της επαναπρόσληψης βάρους μετά από δίαιτα ή άλλη απώλεια κιλών.
Ωστόσο, οι ερευνητές θεωρούν ότι τα αποτελέσματα βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί η διατήρηση βάρους είναι τόσο δύσκολη και γιατί η παχυσαρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως ζήτημα θέλησης ή πειθαρχίας.
Γιατί έχει σημασία η έρευνα
Η σημασία της μελέτης είναι διπλή.
Από τη μία, δίνει μια πιο βιολογική εξήγηση σε ένα πρόβλημα που βιώνουν εκατομμύρια άνθρωποι: το γιατί το σώμα μοιάζει να «αντιστέκεται» στη διατήρηση της απώλειας βάρους.
Από την άλλη, ανοίγει τον δρόμο για πιθανές νέες θεραπείες που στο μέλλον θα μπορούσαν να στοχεύουν αυτόν ακριβώς τον μηχανισμό, ώστε να μειώνεται η πιθανότητα επαναπρόσληψης βάρους.
Το βασικό συμπέρασμα
Η νέα μελέτη δεν λέει ότι «όποιος χάσει βάρος θα το ξαναπάρει». Ούτε ότι υπάρχει ήδη θεραπεία που «σβήνει» αυτή τη μνήμη.
Υποδεικνύει όμως ότι η παχυσαρκία ίσως αφήνει πίσω της ένα βιολογικό αποτύπωμα στον λιπώδη ιστό, το οποίο συνεχίζει να επηρεάζει την όρεξη και τον μεταβολισμό ακόμη και μετά την απώλεια κιλών.
Αν το εύρημα επιβεβαιωθεί και στους ανθρώπους, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διατήρηση βάρους — όχι ως απλή υπόθεση αυτοελέγχου, αλλά ως ζήτημα στο οποίο το ίδιο το σώμα παίζει πιο ενεργό ρόλο απ’ όσο νομίζαμε.
