Για πρώτη φορά εδώ και 30 χρόνια, ο καρκίνος και όχι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελεί την πρώτη και συχνότερη αιτία θανάτου στην Κυπριακή Δημοκρατία. Το εύρημα παρουσιάστηκε στην 12η Παγκύπρια Ημερίδα Δημόσιας Υγείας, που διοργάνωσε την Τρίτη το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (CII), υπό την αιγίδα του Υπουργού Υγείας, Νεόφυτου Χαραλαμπίδη. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η Κύπρος δαπανά μόλις περίπου 2% του ετήσιου προϋπολογισμού υγείας για την πρόληψη, έναντι περίπου 4% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Η αλλαγή στην πρώτη αιτία θανάτου
Σύμφωνα με ανακοίνωση του CII, «για πρώτη φορά εδώ και 30 χρόνια, ο καρκίνος και όχι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελεί την πρώτη και συχνότερη αιτία θανάτου στην Κυπριακή Δημοκρατία». Όπως τονίζεται, το γεγονός αυτό «αποτελεί σοβαρό λόγο για την εντατικοποίηση των δράσεων πρόληψης του καρκίνου στον κυπριακό πληθυσμό, ξεκινώντας από την παιδική ηλικία».
Χαμηλές δαπάνες για την πρόληψη
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, «οι δαπάνες για θέματα πρόληψης στην Κύπρο παραμένουν αισθητά χαμηλότερες, περίπου 2%, έναντι 4% του ευρωπαϊκού μέσου όρου». Από την πλευρά της, η Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας, Σάβια Ορφανίδου, ανέφερε ότι θα εξεταστεί το ζήτημα της αύξησης των δαπανών για την πρόληψη στο πλαίσιο των εργασιών της Επιτροπής, ενώ ανέδειξε τη σημασία της προώθησης της άθλησης και της υγιεινής διατροφής στα σχολεία.
Οι τοποθετήσεις των ειδικών
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας, οι ομιλητές ανέδειξαν την ανάγκη για μια πιο ολιστική προσέγγιση της πρόληψης. Ο Δρ Παύλος Δράκος τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των δράσεων για την πρόληψη του καρκίνου, επισημαίνοντας ότι αναμένεται σημαντική αύξηση των νέων περιστατικών στα επόμενα χρόνια. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση του καπνίσματος και στην αυστηρή εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου σε χώρους όπως σχολεία, πάρκα και αθλητικές εγκαταστάσεις.
Ο Δρ Νίκος Μίττλετον αναφέρθηκε στην ανάγκη επαναπροσδιορισμού της έννοιας της πρόληψης, στη μετάβαση από ένα αμιγώς βιοϊατρικό μοντέλο σε ένα περισσότερο συμπεριφορικό και κοινωνικό, και στην αξιοποίηση της έρευνας για την επιλογή, προσαρμογή και αξιολόγηση αποτελεσματικών παρεμβάσεων. Τόνισε ότι οι πρακτικές που εφαρμόζονται διεθνώς μπορούν να αξιοποιηθούν στην Κύπρο, αρκεί να προσαρμόζονται στις ιδιαιτερότητες της κυπριακής πραγματικότητας.
Ο Δρ Κωνσταντίνος Παττίχης ανέδειξε τον ρόλο του νέου ηλεκτρονικού φακέλου υγείας ως σημαντικού εργαλείου για την αξιοποίηση και διασύνδεση δεδομένων υγείας, με στόχο την καλύτερη παροχή υπηρεσιών και τη στήριξη της τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων. Ο Δρ Άγις Τσουρός επισήμανε την ανάγκη υιοθέτησης σύγχρονων στρατηγικών για τα χρόνια νοσήματα, τονίζοντας ότι η υγεία επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες εκτός του παραδοσιακού συστήματος υγείας, με έμφαση στους κοινωνικούς προσδιοριστές και τις ανισότητες.
Οι προτάσεις του CII
Στην ανακοίνωση του CII τονίζεται ότι «η πρόληψη νοσημάτων και η προαγωγή της υγείας πρέπει να αποτελούν κεντρική προτεραιότητα του Κράτους» και να ενσωματώνονται σε πολιτικές υγείας, κοινωνικής πρόνοιας, παιδείας, περιβάλλοντος και κλίματος. Επισημαίνεται ότι «περισσότερο από το 80% των παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία συνδέονται με παράγοντες που δρουν εκτός του συστήματος υγείας», όπως ο τρόπος ζωής, το κοινωνικοοικονομικό προφίλ, το περιβάλλον, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και το κάπνισμα.
Μεταξύ των προτάσεων που προκρίνονται είναι η δημιουργία παρατηρητηρίων νοσημάτων και παραγόντων κινδύνου σε πληθυσμιακό επίπεδο, με επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις που θα παράγουν μετρήσιμους δείκτες υγείας, καθώς και η συστηματική διατομεακή συνεργασία μεταξύ Υπουργείων, τοπικής αυτοδιοίκησης, σχολείων, ακαδημαϊκής κοινότητας, ερευνητικών φορέων και κοινωνίας των πολιτών. Υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη πολιτικών που διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση στις δράσεις πρόληψης και στις υπηρεσίες υγείας, καθώς οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες αποτυπώνονται στην υγεία του πληθυσμού.
Το πλαίσιο
Η 12η Παγκύπρια Ημερίδα Δημόσιας Υγείας διοργανώθηκε από το CII και τελούσε υπό την αιγίδα του Υπουργού Υγείας, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό. Στόχος της ημερίδας ήταν η ανάδειξη της πρόληψης ως κεντρικού άξονα της δημόσιας υγείας, με έμφαση στην παιδική ηλικία, τη διατομεακή συνεργασία και τη μείωση των ανισοτήτων.
