Νέα μεγάλη διεθνής μελέτη δείχνει ότι η απώλεια ειδών μπορεί να επηρεάζει πολύ περισσότερο από όσο θεωρούσαμε κρίσιμες λειτουργίες των οικοσυστημάτων, από την παραγωγή τροφίμων μέχρι την αποθήκευση άνθρακα.
Η ιδέα ότι η φύση μπορεί σχετικά εύκολα να «αντικαταστήσει» ένα είδος που χάνεται φαίνεται πως είναι πολύ πιο επισφαλής από όσο πίστευε μέχρι σήμερα η επιστημονική κοινότητα.
Νέα παγκόσμια μελέτη, με τη συμμετοχή ερευνητών από το King’s College London, το Imperial College London και το Natural History Museum του Λονδίνου, δείχνει ότι η βιοποικιλότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και στις υπηρεσίες που αυτά προσφέρουν στον άνθρωπο, όπως η επικονίαση, η παραγωγή τροφίμων, ο έλεγχος γεωργικών παρασίτων και η αποθήκευση άνθρακα.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στις 6 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό Nature Ecology & Evolution και αποτελεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, τη μεγαλύτερη παγκόσμια σύνθεση δεδομένων αυτού του είδους μέχρι σήμερα. Συγκεντρώνει στοιχεία από 423 προηγούμενες μελέτες, δημιουργώντας σχεδόν 2.000 επιμέρους σύνολα δεδομένων από χερσαία, θαλάσσια, γλυκού νερού και εκβολικά οικοσυστήματα.
Όσο περισσότερα είδη, τόσο περισσότερα τα οφέλη
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα είναι ότι, για πολλές λειτουργίες των οικοσυστημάτων, τα οφέλη εξακολουθούν να αυξάνονται όσο αυξάνεται και η βιοποικιλότητα.
Μέχρι σήμερα υπήρχε η υπόθεση ότι πολλά είδη επιτελούν παρόμοιες λειτουργίες και επομένως, ακόμη και αν κάποια εξαφανιστούν, άλλα μπορούν να καλύψουν το κενό. Πρόκειται για αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «λειτουργική εφεδρεία».
Τα νέα δεδομένα, όμως, δείχνουν ότι αυτή η εφεδρεία δεν είναι τόσο μεγάλη όσο θα μπορούσε να θεωρηθεί.
Σύμφωνα με τη μελέτη, σε πολλές από τις 23 κατηγορίες οικοσυστημικών λειτουργιών και υπηρεσιών που εξετάστηκαν, η σχέση ανάμεσα στη βιοποικιλότητα και στην καλή λειτουργία του οικοσυστήματος παρέμενε ισχυρή ακόμη και όταν ο αριθμός των ειδών ήταν ήδη υψηλός.
Με απλά λόγια, ένα επιπλέον είδος δεν είναι απαραίτητα «περιττό».
Κίνδυνος για την παραγωγή τροφίμων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα που σχετίζονται με τη γεωργία και την επισιτιστική ασφάλεια.
Οι ερευνητές εξέτασαν, μεταξύ άλλων, τη φυσική καταπολέμηση των παρασίτων — τη λειτουργία δηλαδή που επιτελούν έντομα, πουλιά και άλλα είδη περιορίζοντας οργανισμούς που προκαλούν ζημιές στις καλλιέργειες.
Συνδυάζοντας τα δεδομένα τους με μελλοντικά σενάρια αλλαγής χρήσεων γης και κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης, κατέληξαν ότι η συνεχιζόμενη απώλεια βιοποικιλότητας μπορεί να αποδυναμώσει αυτή τη φυσική προστασία των καλλιεργειών, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου παράλληλα αυξάνεται η ζήτηση για τρόφιμα.
Η μελέτη δεν προβλέπει άμεσα πόσο θα μειωθεί η γεωργική παραγωγή ούτε υποστηρίζει ότι η απώλεια ειδών οδηγεί αυτόματα σε έλλειψη τροφίμων. Δείχνει όμως ότι αποδυναμώνεται ένας από τους φυσικούς μηχανισμούς στους οποίους στηρίζονται τα γεωργικά συστήματα.
Το «blue carbon» και η προστασία του κλίματος
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα αποτελέσματα όσον αφορά τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Η αποθήκευση άνθρακα στους ωκεανούς — γνωστή ως «blue carbon» — ήταν μεταξύ των λειτουργιών που εμφάνισαν τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τη βιοποικιλότητα.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το εύρημα αυτό ενισχύει την ανάγκη η προστασία του κλίματος να μην περιορίζεται μόνο στη διατήρηση συγκεκριμένων εκτάσεων ή οικοτόπων, αλλά να περιλαμβάνει και την προστασία της ποικιλίας των ειδών που ζουν σε αυτούς.
Όπως επισημαίνει το Imperial College London παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα, η έρευνα αποκαλύπτει πόσο στενά συνδέεται η βιοποικιλότητα με φυσικές λειτουργίες που στηρίζουν τόσο την ανθρώπινη ευημερία όσο και τις οικονομίες.
Δεν αντιδρούν όλα τα οικοσυστήματα με τον ίδιο τρόπο
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, πάντως, ότι τα αποτελέσματα δεν είναι ίδια σε κάθε περίπτωση.
Υπηρεσίες όπως η προστασία από ορισμένους φυσικούς κινδύνους φαίνεται ότι μπορεί να εξαρτώνται περισσότερο από μερικά συγκεκριμένα και ιδιαίτερα σημαντικά είδη παρά από τον συνολικό αριθμό ειδών.
Παράλληλα, τα θαλάσσια και τα οικοσυστήματα γλυκού νερού εκπροσωπούνται λιγότερο στις διαθέσιμες έρευνες σε σύγκριση με τα χερσαία, κάτι που σημαίνει ότι ορισμένα συμπεράσματα μπορεί να γίνουν ακριβέστερα καθώς συγκεντρώνονται περισσότερα δεδομένα.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης, ωστόσο, παραμένει σαφές: η βιοποικιλότητα δεν αποτελεί απλώς έναν δείκτη της «υγείας» της φύσης. Είναι μέρος του ίδιου του μηχανισμού μέσω του οποίου τα οικοσυστήματα παράγουν τροφή, ρυθμίζουν το κλίμα, καθαρίζουν το νερό και προσφέρουν μια σειρά από υπηρεσίες απαραίτητες για τις ανθρώπινες κοινωνίες.
Και όσο περισσότερα είδη χάνονται, τόσο μικρότερο μπορεί να γίνεται το περιθώριο ασφαλείας της φύσης.
