Τη σύνδεση της τέχνης με την ψυχική υγεία επιχειρεί να περάσει σε πιο οργανωμένο επίπεδο η Κύπρος, με το Υφυπουργείο Πολιτισμού και τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας να σχεδιάζουν τα επόμενα βήματα για την πιλοτική εφαρμογή της «πολιτιστικής συνταγογράφησης».
Η πρωτοβουλία αναδεικνύεται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, με το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού να υπογραμμίζει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι τέχνες και ο πολιτισμός στην ψυχική ευεξία, στην κοινωνική σύνδεση και στην ποιότητα ζωής.
Τι σημαίνει «πολιτιστική συνταγογράφηση»
Η πολιτιστική συνταγογράφηση αποτελεί προσέγγιση κατά την οποία άνθρωποι μπορούν να συνδέονται, μέσω οργανωμένων προγραμμάτων, με δραστηριότητες όπως η μουσική, το θέατρο, ο χορός, οι εικαστικές τέχνες, η λογοτεχνία ή άλλες μορφές πολιτιστικής συμμετοχής.
Δεν πρόκειται για αντικατάσταση της ιατρικής ή ψυχοθεραπευτικής φροντίδας. Η φιλοσοφία της είναι συμπληρωματική και εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την ασθένεια, αλλά και παράγοντες όπως η μοναξιά, η κοινωνική απομόνωση, το άγχος και η ανάγκη για ουσιαστική συμμετοχή και σύνδεση.
Ανάλογες πρακτικές εφαρμόζονται ήδη διεθνώς, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της λεγόμενης «κοινωνικής συνταγογράφησης».
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει καταγράψει σημαντικό αριθμό επιστημονικών μελετών που εξετάζουν τη συμβολή των τεχνών στην πρόληψη προβλημάτων υγείας, στην προαγωγή της ευεξίας και στην υποστήριξη της διαχείρισης διαφόρων καταστάσεων υγείας.
Τέχνη απέναντι στο άγχος και την απομόνωση
Σύμφωνα με το Υφυπουργείο Πολιτισμού, η επιστημονική βιβλιογραφία συνδέει τη συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες με οφέλη όπως η ενίσχυση της κοινωνικής σύνδεσης, η καλύτερη διαχείριση του άγχους και η καλλιέργεια της αίσθησης του ανήκειν.
Η ίδια προσέγγιση εντάσσεται πλέον και σε ευρύτερες διεθνείς πολιτικές, οι οποίες εξετάζουν τη συμβολή του πολιτισμού, των τεχνών και του αθλητισμού στην προστασία και προαγωγή της ψυχικής υγείας.
Το πρώτο βήμα με το «Τέχνη και Υγεία»
Η Κύπρος έχει ήδη κάνει ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση με το πιλοτικό χορηγικό Σχέδιο «Τέχνη και Υγεία», το οποίο εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 2026 από το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού.
Το Σχέδιο χρηματοδοτεί δράσεις στις οποίες συνεργάζονται επαγγελματίες των τεχνών με επαγγελματίες υγείας ή θεραπευτές μέσω τεχνών, με στόχο την προαγωγή της ψυχικής υγείας και της ευεξίας.
Μπορούν να συμμετέχουν επαγγελματίες από το θέατρο, τη μουσική, τον χορό, τις εικαστικές τέχνες, τη λογοτεχνία, τον παραδοσιακό πολιτισμό και τον κινηματογράφο, σε συνεργασία με επαγγελματίες από τον χώρο της υγείας.
Η πρώτη εφαρμογή του Σχεδίου βρίσκεται υπό αξιολόγηση και, σύμφωνα με το Υφυπουργείο, αναμένεται να συνεχιστεί και το 2027.
Χαρτογράφηση αναγκών πριν από το επόμενο βήμα
Παράλληλα, το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού έχει προχωρήσει σε χαρτογράφηση φορέων και επαγγελματιών που δραστηριοποιούνται στους τομείς του πολιτισμού και της υγείας.
Μέσω ερωτηματολογίου επιχειρείται να καταγραφούν οι υφιστάμενες ανάγκες, τα κενά και οι δυσκολίες, ώστε οι επόμενες δράσεις να σχεδιαστούν με πιο συγκεκριμένους στόχους.
Στο επόμενο στάδιο, το Υφυπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας και άλλους εμπλεκόμενους φορείς, προγραμματίζει τον συντονισμό ενεργειών για την πιλοτική εφαρμογή της πολιτιστικής συνταγογράφησης στην Κύπρο.
Από την πολιτιστική δραστηριότητα στην πολιτική υγείας
Η κίνηση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να δημιουργηθούν γέφυρες ανάμεσα στον πολιτισμό, την υγεία και την κοινωνική πολιτική.
Στον Στρατηγικό Σχεδιασμό του Υπουργείου Υγείας για την περίοδο 2026-2028 γίνεται ήδη αναφορά σε καλές πρακτικές για την πρόσβαση ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας σε πολιτιστικές δραστηριότητες, με την πολιτιστική συνταγογράφηση να αναφέρεται ενδεικτικά ως μία από αυτές.
Η ουσία, πάντως, θα κριθεί στο επόμενο στάδιο: ποιοι θα μπορούν να συμμετέχουν, με ποιον τρόπο θα γίνεται η παραπομπή, ποιες δραστηριότητες θα περιλαμβάνονται και πώς θα αξιολογείται επιστημονικά η επίδρασή τους.
Για την ώρα, η κατεύθυνση έχει δοθεί: η τέχνη δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως πολιτιστικό αγαθό, αλλά και ως ένας δυνητικός σύμμαχος στην πρόληψη, την κοινωνική σύνδεση και την υποστήριξη της ψυχικής ευεξίας.
