Σε δύσκολη εξίσωση εξελίσσεται η προσπάθεια αντιμετώπισης της έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού στην Κύπρο, με τις κυβερνητικές τροποποιήσεις για την εργοδότηση νοσηλευτών από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης να συναντούν σοβαρές αντιδράσεις στη Βουλή. Η σημερινή συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας ανέδειξε σημαντικές διαφωνίες για τις απολαβές, τις συλλογικές συμβάσεις, τη γνώση της ελληνικής γλώσσας και την προστασία των ασθενών.
Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή εκπροσώπων του Υπουργείου Υγείας, των εργοδοτικών οργανώσεων και των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων.
Το Υπουργείο Υγείας επιδιώκει την υιοθέτηση νομοθετικών ρυθμίσεων που θα επιτρέψουν την ελεγχόμενη εργοδότηση νοσηλευτών από τρίτες χώρες, ώστε να περιοριστούν οι ελλείψεις στα νοσηλευτήρια.
Ωστόσο, οι τοποθετήσεις των κομμάτων καταδεικνύουν ότι η εξασφάλιση της απαιτούμενης κοινοβουλευτικής στήριξης παραμένει αβέβαιη.
Τι προβλέπει η κυβερνητική πρόταση
Η πρόταση του Υπουργείου Υγείας προβλέπει τη δυνατότητα εργοδότησης νοσηλευτών και μαιών από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι εργαζόμενοι αυτοί θα μπορούν να αποτελούν μέχρι το 10% του συνολικού νοσηλευτικού και μαιευτικού προσωπικού κάθε νοσηλευτηρίου.
Θα πρέπει να διαθέτουν τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα και, κατά κανόνα, τουλάχιστον δύο χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας.
Επιπλέον, δεν θα επιτρέπεται να αναλαμβάνουν καθήκοντα υπεύθυνου βάρδιας, ενώ η άδεια άσκησης επαγγέλματος που θα τους παραχωρείται θα έχει διάρκεια δύο ετών.
Στις προϋποθέσεις περιλαμβάνεται και η γνώση της ελληνικής γλώσσας, με το απαιτούμενο επίπεδο επάρκειας να αποτελεί σημείο διαφωνίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Σύμφωνα με την εκπρόσωπο του Υπουργείου Υγείας, Καρολίνα Στυλιανού, η εφαρμογή του προτεινόμενου πλαισίου θα μπορούσε να επιτρέψει την πρόσληψη περίπου 150 νοσηλευτών.
Πρόκειται για εκτίμηση των δυνατοτήτων της ρύθμισης και όχι για προσλήψεις που έχουν ήδη αποφασιστεί.
ΔΗΣΥ: Πρώτα να εξεταστούν οι λόγοι που φεύγουν οι νοσηλευτές
Ιδιαίτερα επικριτικές ήταν οι παρεμβάσεις βουλευτών του ΔΗΣΥ απέναντι στην εργοδοτική πλευρά.
Η πρόεδρος της Επιτροπής Υγείας, Σάβια Ορφανίδου, έθεσε το ζήτημα των περίπου 1.400 νοσηλευτών που αναφέρονται ως πρόσωπα τα οποία δεν ασκούν το επάγγελμα.
Διερωτήθηκε γιατί δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα της απομάκρυνσης επαγγελματιών από τον νοσηλευτικό τομέα και ποιες ενέργειες έγιναν για την επιστροφή τους.
Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, επισημαίνοντας ότι μπορούν να συμβάλουν στη διασφάλιση καλύτερων εργασιακών σχέσεων.
Σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους κινήθηκε η παρέμβαση του Γιώργου Παμπορίδη, ο οποίος επέκρινε την προσέγγιση που αντιμετωπίζει την προσέλκυση προσωπικού από το εξωτερικό ως βασική λύση.
Απευθυνόμενος στους εργοδότες, υποστήριξε ότι χωρίς βελτίωση των απολαβών δεν είναι εφικτή η επιστροφή νοσηλευτών που έχουν εγκαταλείψει το επάγγελμα.
Προβληματισμό εξέφρασε και για τις εισηγήσεις αύξησης του επιτρεπόμενου ποσοστού αλλοδαπών νοσηλευτών στο 30% ή ακόμη και στο 50%.
Ο Χαράλαμπος Πάζαρος ζήτησε επίσης ενημέρωση για τις ενέργειες του Υπουργείου Υγείας με στόχο την επαναφορά επαγγελματιών στον τομέα της νοσηλευτικής.
ΑΚΕΛ: Δεν θα στηρίξει τις ρυθμίσεις χωρίς εγγυήσεις
Κατηγορηματική ήταν η στάση του ΑΚΕΛ, το οποίο συνέδεσε την έγκριση των τροποποιήσεων με την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων.
Η βουλεύτρια Μαρίνα Νικολάου ξεκαθάρισε ότι το κόμμα της δεν προτίθεται να υπερψηφίσει τις ρυθμίσεις εφόσον δεν διασφαλιστούν οι όροι εργοδότησης και οι απολαβές.
Η ίδια έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη συλλογικών συμβάσεων, υποστηρίζοντας ότι η κάλυψη των ελλείψεων προσωπικού δεν πρέπει να δημιουργήσει συνθήκες υποβάθμισης των μισθών.
Έθεσε επίσης ερωτήματα για τις προϋποθέσεις ελληνομάθειας των νοσηλευτών, διερωτώμενη γιατί να υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα απαιτήσεων σε σχέση με άλλους επαγγελματίες υγείας.
Η θέση του ΑΚΕΛ αναδεικνύει ένα από τα βασικά εμπόδια που αντιμετωπίζει η κυβερνητική πρόταση, καθώς η ψήφισή της προϋποθέτει επαρκή κοινοβουλευτική στήριξη.
ΔΗΚΟ: Προτεραιότητα η ασφάλεια των ασθενών
Επιφυλάξεις για τις προτεινόμενες αλλαγές εξέφρασε και ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Ανδρέας Αποστόλου.
Ο κ. Αποστόλου έθεσε ερωτήματα για τον τρόπο πιστοποίησης της γνώσης της ελληνικής γλώσσας, υπογραμμίζοντας ότι η αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ νοσηλευτών, ασθενών και ιατρών συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της παρεχόμενης φροντίδας.
Παράλληλα, ζήτησε εγγυήσεις ώστε η εργοδότηση προσωπικού από τρίτες χώρες να μην αξιοποιηθεί ως μέσο συμπίεσης των απολαβών ή καταστρατήγησης εργασιακών δικαιωμάτων.
Αναγνώρισε ότι η υποχρεωτική επιβολή συλλογικών συμβάσεων δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη από νομικής πλευράς, υποστηρίζοντας όμως ότι πρέπει να αναζητηθούν αποτελεσματικές δικλίδες προστασίας.
Ιδιωτικά νοσηλευτήρια: Το 10% δεν επαρκεί
Διαφορετική προσέγγιση παρουσίασαν οι εκπρόσωποι των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων.
Ο πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Ιδιωτικών Νοσηλευτηρίων, Μάριος Καραϊσκάκης, υποστήριξε ότι η προτεινόμενη ποσόστωση του 10% είναι περιοριστική και δεν θα επιτρέψει την ουσιαστική κάλυψη των αναγκών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το συγκεκριμένο ποσοστό θα μπορούσε να οδηγήσει στην πρόσληψη περίπου 100 έως 150 νοσηλευτών.
Αντίθετα, με αύξηση της ποσόστωσης στο 30%, οι προσλήψεις θα μπορούσαν, κατά την εκτίμησή του, να φτάσουν τις 300 έως 350.
Οι εκπρόσωποι των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων υποστηρίζουν ότι η έλλειψη προσωπικού περιορίζει την αξιοποίηση της διαθέσιμης δυναμικότητας και δημιουργεί δυσκολίες στη λειτουργία κλινών και στην παροχή υπηρεσιών.
Κατά τις προηγούμενες συζητήσεις είχαν αναφερθεί περισσότερες από 50 κλειστές κλίνες σε ιδιωτικά νοσηλευτήρια, συμπεριλαμβανομένων κλινών εντατικής θεραπείας και αποκατάστασης.
Ο συγκεκριμένος αριθμός αποτελεί εκτίμηση της εργοδοτικής πλευράς, την οποία έχουν αμφισβητήσει εκπρόσωποι των νοσηλευτών.
ΟΕΒ: Επικαλείται μέσες απολαβές κοντά στις 3.000 ευρώ
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων παρουσίασε τη δική της εικόνα για τις συνθήκες εργοδότησης στον ιδιωτικό τομέα.
Σύμφωνα με την ΟΕΒ, έρευνα που επικαλέστηκε κατά τη συνεδρίαση καταγράφει μέσο σταθμισμένο μηνιαίο μισθό νοσηλευτών στον ιδιωτικό τομέα κοντά στις 3.000 ευρώ.
Ωστόσο, το ποσό αυτό δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως καθολικός βασικός μισθός των νοσηλευτών.
Για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων στοιχείων απαιτείται να είναι γνωστή η μεθοδολογία της έρευνας, καθώς και το κατά πόσο συμπεριλαμβάνονται επιδόματα, υπερωρίες, βάρδιες και άλλα στοιχεία απολαβών.
Οι νοσηλευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν επανειλημμένα θέσει ζήτημα διαφορετικών όρων εργοδότησης μεταξύ νοσηλευτηρίων, καθώς και απουσίας συλλογικών συμβάσεων σε σημαντικό μέρος του ιδιωτικού τομέα.
Εκτιμώμενη έλλειψη 586 νοσηλευτών
Η συζήτηση πραγματοποιείται με φόντο τα στοιχεία μελέτης που εκπονήθηκε για λογαριασμό του Υπουργείου Υγείας.
Σύμφωνα με την επικαιροποιημένη εκτίμηση, το έλλειμμα νοσηλευτικού προσωπικού για το 2025 ανερχόταν σε 586 άτομα, έναντι αρχικής εκτίμησης για 369.
Η αναθεώρηση προέκυψε μετά τη συμπερίληψη πρόσθετων αναγκών, μεταξύ άλλων από τα δημόσια νοσηλευτήρια και τα κέντρα αποθεραπείας και αποκατάστασης.
Για το 2030, η μελέτη προβλέπει εκτιμώμενο έλλειμμα 411 νοσηλευτών, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για 187.
Οι συγκεκριμένοι αριθμοί αφορούν εκτιμήσεις στελέχωσης βάσει συγκεκριμένων παραδοχών και όχι απογραφή όλων των σημερινών κενών θέσεων.
Περίπου 1.450 νοσηλευτές εκτός επαγγέλματος
Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα αφορά τους νοσηλευτές που έχουν ολοκληρώσει σχετικές σπουδές, αλλά δεν εργάζονται σήμερα στον τομέα.
Κατά τις προηγούμενες συνεδριάσεις της Επιτροπής Υγείας παρουσιάστηκαν στοιχεία για περίπου 1.450 νοσηλευτές που δεν ασκούν το επάγγελμα στην Κύπρο.
Ο Υπουργός Υγείας Νεόφυτος Χαραλαμπίδης είχε αναγνωρίσει ότι χρειάζεται ακριβέστερη αποτύπωση του αριθμού και των πραγματικών αιτίων αποχώρησης.
Είχε επίσης εκφράσει την πρόθεσή του να συναντήσει επαγγελματίες που εγκατέλειψαν τη νοσηλευτική, προκειμένου να καταγραφούν οι λόγοι, μεταξύ των οποίων ενδέχεται να περιλαμβάνονται οι απολαβές και οι συνθήκες εργασίας.
Η συγκεκριμένη κατηγορία δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη διαθέσιμο εργατικό δυναμικό που μπορεί να επιστρέψει άμεσα στα νοσηλευτήρια, καθώς δεν έχουν αποσαφηνιστεί οι προσωπικές και επαγγελματικές συνθήκες όλων των προσώπων.
Τι απαντά το Υπουργείο Υγείας
Από πλευράς Υπουργείου Υγείας, η Καρολίνα Στυλιανού υπερασπίστηκε την κυβερνητική πρόταση, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί ένα από τα εργαλεία για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Το Υπουργείο έχει χαρακτηρίσει την ελεγχόμενη εργοδότηση νοσηλευτών από τρίτες χώρες ως προσωρινή λύση, μέχρι να αποδώσουν τα μέτρα για αύξηση του εγχώριου νοσηλευτικού δυναμικού.
Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται δράσεις προβολής του επαγγέλματος, οικονομική στήριξη φοιτητών, διερεύνηση υποτροφιών και συνεργασία με τα πανεπιστήμια.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε προηγούμενη συνεδρίαση της Επιτροπής, οι νέες εγγραφές σε προγράμματα νοσηλευτικής στα κυπριακά πανεπιστήμια αυξήθηκαν από 98 το ακαδημαϊκό έτος 2023-2024 σε 238 για το 2026-2027.
Η αύξηση αυτή αποτελεί θετική εξέλιξη για τη μελλοντική προσφορά προσωπικού, χωρίς ωστόσο να μπορεί να καλύψει άμεσα τις ανάγκες των νοσηλευτηρίων.
Στο επίκεντρο η ισορροπία μεταξύ στελέχωσης και εργασιακών δικαιωμάτων
Η συζήτηση στη Βουλή ανέδειξε δύο διαφορετικές προτεραιότητες που καλούνται να συνδυαστούν.
Από τη μία, οι εργοδότες ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία στις προσλήψεις, υποστηρίζοντας ότι χωρίς πρόσθετο προσωπικό δεν μπορούν να καλυφθούν επαρκώς οι ανάγκες των νοσηλευτηρίων.
Από την άλλη, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και βουλευτές επιμένουν ότι η αντιμετώπιση της υποστελέχωσης πρέπει να συνοδευτεί από βελτίωση των συνθηκών εργασίας, διασφάλιση αξιοπρεπών μισθών και αυστηρές προϋποθέσεις επαγγελματικής επάρκειας.
Παράλληλα, ανακύπτει το ερώτημα κατά πόσο οι προσλήψεις από το εξωτερικό μπορούν να αποτελέσουν συμπληρωματική λύση χωρίς να υποκαταστήσουν την προσπάθεια προσέλκυσης και διατήρησης νοσηλευτών στην κυπριακή αγορά εργασίας.
Αβέβαιη η πορεία των τροποποιήσεων
Η σημερινή συζήτηση δεν οδήγησε σε εξασφάλιση της απαιτούμενης πολιτικής συναίνεσης για την προώθηση των νομοθετικών αλλαγών.
Το ΑΚΕΛ έχει εκφράσει ρητή αντίθεση με τη σημερινή μορφή των προτάσεων, ενώ από πλευράς ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ διατυπώθηκαν σοβαρές επιφυλάξεις και απαιτήσεις για πρόσθετες εγγυήσεις.
Η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί και δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση από την Ολομέλεια της Βουλής.
Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν το Υπουργείο Υγείας θα προχωρήσει σε αναθεωρήσεις ή σε νέα προσπάθεια διαβούλευσης, ώστε να γεφυρωθούν οι διαφωνίες.
Στο μεταξύ, η έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του κυπριακού συστήματος υγείας, με άμεσες συνέπειες στη λειτουργία των νοσηλευτηρίων και στην πρόσβαση των ασθενών σε υπηρεσίες φροντίδας.
