[ad_1]
Όταν η γεωγραφία καθορίζει το μέλλον: Η ανάπτυξη της Κύπρου παραμένει αστικοκεντρική
Η έλλειψη κυβερνητικού σχεδιασμού αφήνει την ύπαιθρο χωρίς υγεία, παιδεία και δουλειές, ενώ η πρόοδος μένει αποκλειστικά στα προνομιούχα αστικά στρώματα
Ανάπτυξη για τις πόλεις και εγκατάλειψη για την ύπαιθρο
Του
Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Η Κύπρος καταγράφει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβλέπει αύξηση του ΑΕΠ κατά 3% για το 2025 και 2,5% για το 2026. Ωστόσο, πίσω από τις αισιόδοξες προβλέψεις, η Εαρινή Δέσμη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου αποκαλύπτει μια λιγότερο κολακευτική αλήθεια: Τα οφέλη της ανάπτυξης δεν κατανέμονται δίκαια. Οι πόλεις προχωρούν με ταχείς ρυθμούς, ενώ η ύπαιθρος παραμένει καθηλωμένη, στερημένη από βασικές υπηρεσίες, σύγχρονες υποδομές και πραγματικές ευκαιρίες για πρόοδο.
Απασχόληση: Όχι για όλους το ίδιο
Η απασχόληση αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα των ανισοτήτων που διαπερνούν την κυπριακή κοινωνία. Στα αστικά κέντρα το ποσοστό φτάνει στο 80,3%, ενώ στις αγροτικές περιοχές περιορίζεται στο 77,9%, γεγονός που φανερώνει ότι η οικονομική άνθηση δεν φτάνει παντού. Ακόμη μεγαλύτερο είναι το χάσμα φύλου στην ύπαιθρο: η απασχόληση των γυναικών ανέρχεται μόλις στο 72%, τη στιγμή που το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες αγγίζει το 84,2%. Η εικόνα αυτή δείχνει πως οι γυναίκες στις αγροτικές περιοχές παραμένουν εγκλωβισμένες σε συνθήκες περιορισμένων επιλογών και συχνά σε θέσεις με χαμηλή ασφάλεια.
Παράλληλα, οι μετανάστες από χώρες της ΕΕ καταγράφουν εντυπωσιακά υψηλά επίπεδα απασχόλησης (85,5%), ενώ όσοι προέρχονται από τρίτες χώρες περιορίζονται στο 74,3%. Αν και το ποσοστό αυτό υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αφορά κυρίως σε ευάλωτες θέσεις εργασίας, με μειωμένα δικαιώματα και χωρίς επαρκή κοινωνική προστασία.
Ψηφιακή επάρκεια και εκπαίδευση
Η Κύπρος εμφανίζει υψηλό ποσοστό τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με το 64,4% των νέων 30–34 ετών να διαθέτει πτυχίο. Ωστόσο, οι γεωγραφικές ανισότητες είναι έντονες και διευρύνονται. Στις πόλεις, το 57% των ενηλίκων 25–64 ετών έχει ανώτερη εκπαίδευση, έναντι 46,2% στα προάστια και μόλις 37,6% στην ύπαιθρο. Η διαφορά αυτή δείχνει ότι η γεωγραφική καταγωγή επηρεάζει καθοριστικά τις ευκαιρίες για μόρφωση και κοινωνική κινητικότητα.
Παράλληλα, το 51,4% του πληθυσμού διαθέτει βασικές ή υψηλότερες ψηφιακές δεξιότητες, ποσοστό χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (55,6%). Παράδοξο αποτελεί το γεγονός ότι οι πόλεις καταγράφουν χαμηλότερη ψηφιακή επάρκεια (47,5%) σε σχέση με την ύπαιθρο. Το φαινόμενο αυτό πιθανότατα σχετίζεται με την ανεπαρκή ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην καθημερινή ζωή και την ελλιπή προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στις ανάγκες της νέας ψηφιακής εποχής.
Πρόσβαση σε υπηρεσίες: Αόρατοι οι πολίτες στην ύπαιθρο
Η καθημερινότητα στην ύπαιθρο θυμίζει ξεχασμένες εποχές, καθώς οι κάτοικοι στερούνται ακόμη και βασικές υπηρεσίες που θεωρούνται αυτονόητες για τον αστικό πληθυσμό:
Μόλις το 9,4% των κατοίκων έχει πρόσβαση σε νοσοκομείο εντός 10 λεπτν, όταν στις πόλεις το ποσοστό εκτοξεύεται στο 79,7%.
Μόνο το 18% των αγροτικών περιοχών διαθέτει δημοτικό σχολείο σε απόσταση 15 λεπτών, έναντι 56% στις πόλεις.
Οι μαθησιακές επιδόσεις είναι χαμηλότερες κατά 39 μονάδες PISA, δείχνοντας πως η γεωγραφική καταγωγή καθορίζει το μορφωτικό μέλλον των παιδιών και συχνά τις καταδικάζει σε έναν φαύλο κύκλο μειωμένων ευκαιριών.
Μεταρρυθμίσεις ή εγκατάλειψη;
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι υπάρχουν περιθώρια για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας σε πόλεις και ύπαιθρο, υπό την προϋπόθεση ότι θα βελτιωθεί η κινητικότητα και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Παρ’ όλα αυτά, η υπερσυγκέντρωση της ανάπτυξης στον τομέα των υπηρεσιών –που είναι κατεξοχήν αστικοκεντρικός– και η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού για αποκέντρωση, οξύνουν τις ανισότητες αντί να τις μειώνουν.
Η Λευκωσία και η Λεμεσός λειτουργούν ήδη ως τεχνολογικοί και βιομηχανικοί κόμβοι –στη χρηματοοικονομική τεχνολογία και τη φαρμακευτική βιομηχανία– με τη Λάρνακα να ακολουθεί σταδιακά. Αντίθετα, οι αγροτικές περιοχές βλέπουν τα παιδιά τους να εγκαταλείπουν τις κοινότητες και τον κοινωνικό ιστό τους να διαλύεται, με αποτέλεσμα η ερήμωση να γίνεται πλέον καθημερινό φαινόμενο.
Ανάπτυξη για τους λίγους ή για όλους;
Το συμπέρασμα από την έκθεση της Εαρινής Δέσμης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου είναι ότι η Κύπρος βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Είτε θα επιλέξει μια κοινωνικά δίκαιη ανάπτυξη με ουσιαστική ενίσχυση της υπαίθρου και αποκέντρωση των υπηρεσιών, είτε θα παγιώσει ένα μοντέλο δύο ταχυτήτων, όπου η πρόοδος αφορά μόνο τα προνομιούχα αστικά στρώματα.
Η επιλογή είναι ξεκάθαρα πολιτική· το πραγματικό ερώτημα είναι αν υπάρχει η αναγκαία πολιτική βούληση για να γίνει η στροφή.
[ad_2]
