Με αισθήματα βαθιάς συγκίνησης και εθνικής υπερηφάνειας βρίσκομαι σήμερα ανάμεσά σας, στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου στα Κάτω Πολεμίδια, εκπροσωπώντας τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Βρισκόμαστε εδώ, για να αποτίσουμε τον οφειλόμενο φόρο τιμής στους πεσόντες Αργακιώτες και να ενώσουμε τις προσευχές μας για τη διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων της κατεχόμενης κοινότητας.
Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, η σκέψη μας στρέφεται στους ανθρώπους που βρέθηκαν, στις πιο κρίσιμες ώρες της πατρίδας μας, στην πρώτη γραμμή του καθήκοντος και της προσφοράς.
Τιμούμε εκείνους που έπεσαν υπερασπιζόμενοι την ελευθερία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τιμούμε τους αγνοουμένους μας και τις οικογένειές τους, που για περισσότερο από μισό αιώνα σηκώνουν το δυσβάστακτο βάρος της αβεβαιότητας και της αναμονής.
Και μαζί τους, στρέφουμε τη σκέψη σε μια ολόκληρη κοινότητα που πλήρωσε βαρύ τίμημα το καλοκαίρι του 1974. Το Αργάκι της Μόρφου, ένας τόπος ζωντανός και δημιουργικός, με ανθρώπους εργατικούς και βαθιά δεμένους με τη γη τους. Ανθρώπους που έχτισαν με μόχθο τη ζωή και τις οικογένειές τους και μοιράστηκαν, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι, τις χαρές και τις έγνοιες μιας ζωής που κυλούσε ειρηνικά στις γειτονιές και στα περιβόλια της Μόρφου.
Άνθρωποι με βαθιά αγάπη για την πατρίδα, οι Αργακιώτες έδωσαν διαχρονικά το «παρών» στα ιστορικά καλέσματα της πατρίδας. Από τη συμμετοχή τους στους Βαλκανικούς Πολέμους και στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους μέχρι τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-59, η κοινότητα είχε τη δική της συμβολή στους αγώνες του τόπου μας.
Το ίδιο αγωνιστικό φρόνημα δοκιμάστηκε και στις δύσκολες ώρες που ακολούθησαν την ανεξαρτησία. Το 1964, ο Λόχος Αργακίου βρέθηκε σε κρίσιμα μέτωπα, στον Πενταδάκτυλο, στο Μοσφίλι και στην περιοχή των Κοκκίνων. Μία δεκαετία αργότερα, το καλοκαίρι του 1974, άνθρωποι της κοινότητας βρέθηκαν και πάλι στην πρώτη γραμμή, υπερασπιζόμενοι την Κυπριακή Δημοκρατία απέναντι στην τουρκική εισβολή.
Με την κατάληψη της περιοχής από τα τουρκικά στρατεύματα, οι κάτοικοί του εκδιώχθηκαν από τη γη τους και αναγκάστηκαν να πάρουν, όπως χιλιάδες άλλοι συμπατριώτες μας, τον δύσκολο δρόμο της προσφυγιάς. Άφησαν πίσω σπίτια και περιουσίες, γειτονιές, εκκλησιές και σχολεία. Άφησαν μια ζωή ολόκληρη.
Δεν άφησαν, όμως, πίσω το Αργάκι. Το πήραν μαζί τους. Στη μνήμη και στις αφηγήσεις τους. Στα παιδιά και στα εγγόνια τους. Στην επιμονή να κρατήσουν ζωντανή την ταυτότητα της κοινότητάς τους και, μαζί της, την προσδοκία της επιστροφής. Αυτή η προσήλωση στον τόπο τους αποτελεί ίσως την ισχυρότερη απάντηση στη φθορά του χρόνου.
Κύριες και κύριοι,
Σήμερα μνημονεύουμε ανθρώπους με όνομα, οικογένεια και όνειρα. Ανθρώπους, των οποίων η ζωή ανατράπηκε βίαια εκείνο το καλοκαίρι του 1974.
Μνημονεύουμε τον Δώρο Χαραλάμπους, έφεδρο στρατιώτη του 256 Τάγματος Πεζικού, ο οποίος έπεσε μαχόμενος στην περιοχή Καζιβερών.
Τον Ανδρόνικο Μελαχροινό, δεσμοφύλακα στις Κεντρικές Φυλακές, που ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα του καθήκοντος και έσπευσε στη γραμμή αντιπαράταξης στο Καϊμακλί. Εκεί τραυματίστηκε βαριά και, έξι ημέρες αργότερα, υπέκυψε στα τραύματά του.
Τον Μιχάλη Χαραλάμπους Αραβατζή, έφεδρο στρατιώτη και οδηγό στρατιωτικού οχήματος, τα ίχνη του οποίου χάθηκαν στις 24 Αυγούστου 1974, μετά από ενέδρα στην περιοχή Αγίου Γεωργίου Κερύνειας. Για περισσότερο από μισό αιώνα συγκαταλεγόταν στους αγνοουμένους, μέχρι την πρόσφατη ταυτοποίηση των μαρτυρικών οστών του με τη μέθοδο DNA.
Τον Νίκο Λάμπρου, πατέρα τριών παιδιών, που κλήθηκε ως έφεδρος το 1974. Για χρόνια η τύχη του παρέμενε άγνωστη, μέχρι τον εντοπισμό των μαρτυρικών οστών του σε ομαδικό τάφο στην Κερύνεια. Τα λείψανά του τάφηκαν αργότερα στο στρατιωτικό κοιμητήριο του Τύμβου Μακεδονίτισσας.
Και τον Ηλία Πελαβά, οδηγό λεωφορείου, ο οποίος μετέφερε συμπατριώτες μας στη Λεμεσό, για να συμμετάσχουν σε συλλαλητήριο υπέρ της επιστροφής του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Εκεί, θύμα του εθνικού διχασμού, δολοφονήθηκε άνανδρα.
Κύριες και κύριοι,
Δίπλα στα ονόματα των πεσόντων μας βρίσκονται και εκείνα των τριών Αργακιωτών, των οποίων η τύχη εξακολουθεί, πενήντα δύο χρόνια μετά, να αγνοείται. Σήμερα τους αποδίδουμε τις πρέπουσες τιμές και ενώνουμε τις προσευχές μας για τη διακρίβωση της τύχης τους.
Του Παύλου Χατζηπαύλου και του Μιχάλη Αβαρατζή, εφέδρων του 256 Τάγματος Πεζικού, τα ίχνη των οποίων χάθηκαν μέσα στις σφοδρές μάχες στην περιοχή Καραβά-Λαπήθου. Του Παύλου στις 24 Ιουλίου 1974, όταν η μονάδα του έπεσε σε τουρκική ενέδρα, και του Μιχάλη δύο ημέρες αργότερα, 26 Ιουλίου.
Του Γεώργιου Μερακληγιάννη, που κατατάγηκε εθελοντικά στο 256 Τάγμα Πεζικού και με το δικό του αυτοκίνητο μετέφερε πυρομαχικά στα πεδία των μαχών. Τα ίχνη του χάθηκαν στις 24 Ιουλίου, στην περιοχή Αϊρκώτισσα.
Τρία ονόματα. Τρεις οικογένειες που εξακολουθούν να αναμένουν απαντήσεις για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων.
Σήμερα, τιμούμε και τον Σπύρο Μελαχροινό, πολυτραυματία του πολέμου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 3 Αυγούστου 2024. Κληρωτός στρατιώτης στο 12ο Τακτικό Συγκρότημα Κυθρέας, τραυματίστηκε βαρύτατα από επτά σφαίρες στις μάχες στο Σιχαρί, στις 24 Ιουλίου 1974. Επέζησε, «κουβαλώντας» στο σώμα του για μισό αιώνα τα σημάδια του πολέμου.
Κυρίες και κύριοι,
Πενήντα δύο χρόνια μετά, το Αργάκι εξακολουθεί να βρίσκεται υπό κατοχή και οι νόμιμοι κάτοικοί του μακριά από τη γη τους. Αυτή η πραγματικότητα από μόνη της καθορίζει και το δικό μας χρέος. Χρέος απέναντι στις οικογένειες των αγνοουμένων μας, που εξακολουθούν να αναμένουν τις απαντήσεις που δικαιούνται. Χρέος, όμως, και απέναντι σε όσους θυσιάστηκαν για την πατρίδα.
Η συνεχιζόμενη κατοχή δεν μπορεί να αποτελέσει το μέλλον της πατρίδας και του λαού μας. Η πάροδος του χρόνου δεν μπορεί να νομιμοποιήσει τα τετελεσμένα της εισβολής και της κατοχής ούτε να καταστήσει τη σημερινή κατάσταση πραγμάτων αποδεκτή ως μόνιμη πραγματικότητα.
Γι’ αυτό και η επίλυση του Κυπριακού αποτελεί για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση ύψιστη εθνική προτεραιότητα. Εργαζόμαστε για τον τερματισμό της κατοχής, και την απελευθέρωση της πατρίδας μας, μέσα από μια βιώσιμη και λειτουργική λύση, στη βάση των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, του συμφωνημένου πλαισίου και του διαπραγματευτικού κεκτημένου, με πλήρη σεβασμό στις αρχές και αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).
Ύστερα από μια μακρά περίοδο στασιμότητας, καταγράφεται εκ νέου κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό. Η προσωπική εμπλοκή του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, η πρόσφατη παρουσία του στην Κύπρο και η απόφασή του να προχωρήσει, μετά την απαραίτητη προεργασία, στη σύγκληση νέας διευρυμένης συνάντησης δημιουργούν μια νέα προοπτική, την οποία προσεγγίζουμε με συγκρατημένη αισιοδοξία.
Ο στόχος μας παραμένει σαφής: η επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν το καλοκαίρι του 2017.
Σημαντική παράμετρος σε αυτή την προσπάθεια είναι και η ουσιαστικότερη παρουσία της ΕΕ. Η επιδίωξή μας για ενεργότερη ευρωπαϊκή εμπλοκή έχει πλέον αποκτήσει συγκεκριμένη υπόσταση, μέσα από τον διορισμό του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως Ειδικού Απεσταλμένου της ΕΕ για το Κυπριακό.
Σε αυτό το περιβάλλον, η δική μας πλευρά θα συνεχίσει να λειτουργεί με συνέπεια, αξιοπιστία και εποικοδομητική διάθεση. Με αυτή την προσέγγιση προσέρχεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και στη συνάντηση της 26ης Αυγούστου με τον ηγέτη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, έτοιμος να συζητήσει θετικά και εποικοδομητικά όλα τα ζητήματα που μπορούν να συμβάλουν στην προσπάθεια για πρόοδο.
Δεν παραγνωρίζουμε τις δυσκολίες ούτε τις θέσεις που εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός του συμφωνημένου πλαισίου. Με επιμονή, συνέπεια και ξεκάθαρη πολιτική βούληση, θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε, ώστε η σημερινή κινητικότητα να μετουσιωθεί σε ουσιαστική πρόοδο.
Κύριες και κύριοι,
Ο τελικός μας στόχος παραμένει μια ελεύθερη Κύπρος, χωρίς κατοχικά στρατεύματα και διαχωριστικές γραμμές, στην οποία όλοι οι νόμιμοι πολίτες της θα μπορούν να ζουν σε συνθήκες ασφάλειας, ειρήνης και ευημερίας. Και εδώ, ενώπιον των ανθρώπων του Αργακίου, ο στόχος αυτός αποκτά πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Ο στόχος είναι μόνο η επιστροφή.
Η επιστροφή στον τόπο όπου βρίσκονται τα σπίτια, οι εκκλησιές και οι τάφοι των προγόνων τους. Στο Αργάκι που οι παλαιότεροι θυμούνται και οι νεότεροι έμαθαν να αγαπούν μέσα από τις διηγήσεις των γονιών και των παππούδων τους.
Γιατί μπορεί να πέρασε περισσότερο από μισός αιώνας. Όμως, όσος χρόνος κι αν παρέλθει, ποτέ δεν θα καταφέρει να σβήσει τη μνήμη, να καταργήσει το δίκαιο ή να μετατρέψει την κατοχή σε κανονικότητα.
Με αυτές τις σκέψεις, εκφράζω, εκ μέρους της Κυβέρνησης, τον βαθύ σεβασμό μας προς τις οικογένειες των πεσόντων και των αγνοουμένων μας και υποκλίνομαι στη δύναμη των ανθρώπων του Αργακίου, που δεν έπαψαν όλα αυτά τα χρόνια να κρατούν τον τόπο τους ζωντανό.
Αιωνία τους η μνήμη.
