Αυθαίρετες οικοδομές που εγκρίθηκαν εκ των υστέρων, πολεοδομικές παρεκκλίσεις παρά τις αρνητικές εισηγήσεις των αρμόδιων αρχών και διαδικασίες αδειοδότησης που καθυστερούσαν ακόμη και 11 χρόνια καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία σε νέα ειδική έκθεση, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τη λειτουργία του πολεοδομικού συστήματος στην Κύπρο.
Η έκθεση, που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, εξετάζει τη λειτουργία του Συμβουλίου Μελέτης Παρεκκλίσεων (ΣΥΜΕΠΑ) κατά την περίοδο 2020-2023 και καταγράφει σοβαρά κενά στη διαφάνεια, την τεκμηρίωση αποφάσεων και την εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας.
Ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, προειδοποιεί ότι ένας μηχανισμός που δημιουργήθηκε για εξαιρετικές περιπτώσεις κινδυνεύει να εξελιχθεί σε παράλληλη διαδικασία αδειοδότησης, επιτρέποντας ουσιαστικά την εκ των υστέρων νομιμοποίηση αυθαίρετων αναπτύξεων.
Υπεραγορά λειτουργούσε παράνομα, αλλά εγκρίθηκε κατά παρέκκλιση
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση υποστατικών σε βιομηχανική ζώνη, τα οποία είχαν αδειοδοτηθεί ως αποθήκες, αλλά λειτουργούσαν ως υπεραγορά χωρίς την απαιτούμενη άδεια αλλαγής χρήσης.
Παρά το γεγονός ότι προηγούμενες αιτήσεις είχαν απορριφθεί το 2012 και το 2014 και είχαν εκδοθεί ειδοποιήσεις επιβολής, το ΣΥΜΕΠΑ εισηγήθηκε τελικά την παραχώρηση προσωρινής πολεοδομικής άδειας τετραετούς διάρκειας, πρόταση που υιοθετήθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Μάλιστα, μέχρι την ολοκλήρωση του ελέγχου, η υπεραγορά φαινόταν να συνεχίζει τη λειτουργία της χωρίς να έχει εκδοθεί η συγκεκριμένη άδεια.
Κατοικία σε γεωργική γη στην Αμμόχωστο
Σε άλλη περίπτωση, στην επαρχία Αμμοχώστου, εγκρίθηκε κατά παρέκκλιση κατοικία που είχε ήδη ανεγερθεί αυθαίρετα σε γεωργική γη υψηλής ποιότητας, εντός του Αρδευτικού Έργου Κοκκινοχωρίων.
Η Πολεοδομική Αρχή είχε προειδοποιήσει ότι η ανάπτυξη ερχόταν σε σύγκρουση με την προστασία της παραγωγικής γεωργικής γης και ότι η έγκρισή της θα δημιουργούσε αρνητικό προηγούμενο.
Παρά τις επισημάνσεις, η αίτηση εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, κατόπιν ομόφωνης θετικής εισήγησης του ΣΥΜΕΠΑ.
Είκοσι κατοικίες χωρίς άδειες – Παραπομπή στην Αρχή κατά της Διαφθοράς
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και σε υπόθεση ανέγερσης 20 κατοικιών εκτός οικιστικής ζώνης στην επαρχία Λεμεσού, χωρίς τις απαιτούμενες άδειες.
Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τη χορήγηση πολεοδομικής άδειας στις 8 Φεβρουαρίου 2023, ενώ η υπόθεση παραπέμφθηκε από την Ελεγκτική Υπηρεσία στην Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς τον Ιούνιο του 2024.
Η Ελεγκτική διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη υπόθεση περιλαμβάνεται στην έκθεση για λόγους πληρότητας και δεν αποτέλεσε αντικείμενο του παρόντος ελέγχου.
Αλλαγές αποφάσεων χωρίς επαρκή αιτιολόγηση
Προβληματισμό προκαλούν και τα στοιχεία που αφορούν τις διαφοροποιήσεις των εισηγήσεων.
Σε πέντε περιπτώσεις όπου το ΣΥΜΕΠΑ άλλαξε την αρχική του θέση έπειτα από αναπομπή του Υπουργικού Συμβουλίου, δεν εντοπίστηκαν στους φακέλους καταγεγραμμένοι λόγοι ή νέα ουσιώδη στοιχεία που να εξηγούν την αλλαγή.
Παράλληλα, από τις 627 περιπτώσεις που εξετάστηκαν την περίοδο 2020-2023, το ΣΥΜΕΠΑ διαφοροποιήθηκε από τις εισηγήσεις των Πολεοδομικών Αρχών σε 90 περιπτώσεις, ποσοστό 14,35%.
Σοβαρό ζήτημα αποτελούν και οι καθυστερήσεις, με τον μέσο χρόνο εξέτασης να κυμαίνεται από 25 έως 31 μήνες. Σε χαρακτηριστική περίπτωση, Πολεοδομική Αρχή χρειάστηκε 11 χρόνια για να υποβάλει την έκθεσή της σχετικά με αίτηση ανάπτυξης σχολής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Η Ελεγκτική καταγράφει επίσης ελλιπή τεκμηρίωση στον καθορισμό αντισταθμιστικών μέτρων, με χρηματικά ποσά που κυμαίνονταν από 5.000 μέχρι 70.000 ευρώ, χωρίς να προκύπτει σαφής μεθοδολογία υπολογισμού τους.
Προειδοποίηση για επιβράβευση της παρανομίας
Η Ελεγκτική Υπηρεσία προειδοποιεί ότι η εκ των υστέρων αδειοδότηση αυθαίρετων αναπτύξεων ενδέχεται να δημιουργεί την αντίληψη ότι η παραβίαση της νομοθεσίας μπορεί τελικά να επιβραβεύεται.
Παράλληλα, ζητεί επανεξέταση του πλαισίου πολεοδομικών παρεκκλίσεων, σαφέστερα κριτήρια, καλύτερη τεκμηρίωση των αποφάσεων και αποτελεσματικότερους μηχανισμούς ελέγχου.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η συνεχής παραχώρηση εξαιρέσεων μπορεί να αποδυναμώσει τον πολεοδομικό σχεδιασμό, δημιουργώντας συνθήκες άνισης μεταχείρισης μεταξύ όσων συμμορφώνονται εξαρχής με τη νομοθεσία και όσων επιδιώκουν την αδειοδότηση αφού έχουν ήδη προχωρήσει σε αυθαίρετες αναπτύξεις.
