Ένα ευρύ πακέτο 19 προτάσεων, που συνδυάζει πρακτικά μέτρα συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων με ζητήματα που αφορούν την ουσία του Κυπριακού, έχει καταθέσει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης προς τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν και τα Ηνωμένα Έθνη. Το περιεχόμενό του παρουσιάζει αναλυτικά σε σημερινό αποκαλυπτικό δημοσίευμα ο «Φιλελεύθερος».
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται η επιστροφή της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων, η διάνοιξη σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η διαμόρφωση συγκεκριμένης διαδικασίας για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Το πακέτο αποτελεί μέρος της προσπάθειας της Λευκωσίας να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για επιστροφή στο τραπέζι των συνομιλιών, σχεδόν μία δεκαετία μετά το αδιέξοδο του Κραν Μοντανά το 2017.
Βαρώσια και λιμάνι Αμμοχώστου στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη πολιτική σημασία έχει η πρόταση που συνδέει την επιστροφή της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων με τη λειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η εισήγηση παραπέμπει σε προηγούμενες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, μεταξύ των οποίων εκείνη της φινλανδικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2006.
Η Λευκωσία θεωρεί ότι ένα τέτοιο βήμα θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες αμοιβαίου οφέλους και να συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, η πρόταση για τα Βαρώσια δεν έχει γίνει αποδεκτή από την τουρκοκυπριακή πλευρά και παραμένει αντικείμενο διαφωνίας.
Νέα οδοφράγματα και πρόταση για τα Κόκκινα
Σημαντικό μέρος του πακέτου αφορά τη διευκόλυνση της διακίνησης μεταξύ ελεύθερων και κατεχόμενων περιοχών.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει στη συζήτηση για πρόσβαση μέσω των Κοκκίνων, ιδιαίτερα για την εξυπηρέτηση των κατοίκων του Πύργου Τηλλυρίας.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι διελεύσεις Λουρουτζίνας–Λυμπιών και Κάμπου–Καραβοστασίου.
Για τα δύο τελευταία σημεία υπήρξε συμφωνία κατά τη συνάντηση της 9ης Νοεμβρίου, υπό την αιγίδα της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν.
Σύμφωνα με το επίσημο ανακοινωθέν των Ηνωμένων Εθνών, τα δύο οδοφράγματα θα ανοίξουν ταυτόχρονα, αφού ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες προετοιμασίες.
Δεν έχει ανακοινωθεί ημερομηνία λειτουργίας τους, ενώ η συζήτηση για τα Κόκκινα και άλλα σημεία διέλευσης παραμένει ανοικτή.
Ασφάλεια, αποναρκοθέτηση και νεκρή ζώνη
Το πακέτο περιλαμβάνει επίσης εισηγήσεις για την αντιμετώπιση ζητημάτων ασφάλειας.
Μεταξύ αυτών είναι η αποναρκοθέτηση ύποπτων περιοχών, συνολικής έκτασης 70.000 τετραγωνικών μέτρων σε κάθε πλευρά, καθώς και η πραγματοποίηση στρατιωτικού διαλόγου υπό την παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.
Προτείνεται ακόμη η αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων που αφορούν την Πύλα και ο τερματισμός των παραβιάσεων στη νεκρή ζώνη.
Πρόκειται για ζητήματα στα οποία απαιτούνται περαιτέρω συζητήσεις και συγκεκριμένες συμφωνίες.
Εκπαίδευση, θρησκευτική κληρονομιά και συνεργασία των δύο κοινοτήτων
Οι προτάσεις επεκτείνονται και σε θέματα καθημερινότητας, πολιτισμού και προστασίας της θρησκευτικής κληρονομιάς.
Προβλέπουν, μεταξύ άλλων, διευκολύνσεις στην πρόσβαση σε αποκατεστημένους χώρους λατρείας, παρεμβάσεις για σχολικές και κοινοτικές υποδομές στο Ριζοκάρπασο, καθώς και ρυθμίσεις που αφορούν τις ανάγκες Μαρωνιτών και Αρμενίων.
Περιλαμβάνονται επίσης πρωτοβουλίες για τη νεολαία, την κοινωνία των πολιτών, την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και τον αθλητισμό.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επανενεργοποίηση του δικοινοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος «Imagine».
Ορισμένες από αυτές τις παρεμβάσεις έχουν ήδη συμφωνηθεί. Το ανακοινωθέν των Ηνωμένων Εθνών της 9ης Νοεμβρίου επιβεβαιώνει συγκεκριμένα την επανέναρξη του «Imagine», την προώθηση εργασιών αποκατάστασης μαρωνίτικων εκκλησιών και αρμενικού μοναστηριού, καθώς και τη δημιουργία μηχανισμού ταχείας ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Πρόταση για διήμερες συνομιλίες και στη συνέχεια διευρυμένη διάσκεψη
Πέρα από τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, το πακέτο περιλαμβάνει και εισηγήσεις για την ίδια τη διαπραγματευτική διαδικασία.
Η Λευκωσία προτείνει αξιοποίηση των συγκλίσεων που επιτεύχθηκαν σε προηγούμενες συνομιλίες, περιλαμβανομένης της διαδικασίας του Κραν Μοντανά, και παράλληλη εξέταση βασικών κεφαλαίων του Κυπριακού, όπως το εδαφικό, το περιουσιακό, η διακυβέρνηση, η ασφάλεια και οι εγγυήσεις.
Κατά τον «Φιλελεύθερο», η τελευταία από τις 19 προτάσεις προβλέπει διήμερη συνάντηση Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν, αρχικά για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Στη συνέχεια προτείνεται διεύρυνση της διαδικασίας, με συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τριών εγγυητριών δυνάμεων — Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου — υπό την παρουσία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ ή της προσωπικής του απεσταλμένης.
Σκοπός της εισήγησης είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες για ανακοίνωση επανέναρξης των διαπραγματεύσεων.
Η συγκεκριμένη διαδικασία, πάντως, αποτελεί πρόταση της ελληνοκυπριακής πλευράς και όχι ήδη συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα.
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν
Το περιεχόμενο και η μεθοδολογία των προτάσεων έχουν ήδη προκαλέσει διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης είχε υποστηρίξει στις αρχές Νοεμβρίου ότι η παρουσίαση των 19 σημείων ενδέχεται να απομακρύνει τη συζήτηση από επτά ζητήματα που θεωρεί ότι είχαν προηγουμένως τεθεί στο πλαίσιο των επαφών υπό τον ΟΗΕ.
Από την πλευρά της, η κυπριακή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι προτάσεις επιδιώκουν ουσιαστική πρόοδο και ότι το περιεχόμενό τους είχε παρουσιαστεί στις αρμόδιες πλευρές.
Στις 9 Νοεμβρίου, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης παρέδωσε γραπτώς το σύνολο των 19 εισηγήσεων στον Τουρκοκύπριο ηγέτη και τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν, όπως επιβεβαίωσε και η Προεδρία της Δημοκρατίας.
Το επόμενο βήμα περνά από τον Γκουτέρες
Μετά τη συνάντηση της 9ης Νοεμβρίου, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις, με προοπτική νέα τριμερή συνάντηση στην παρουσία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες.
Μέχρι το πρωί της Κυριακής 15 Νοεμβρίου δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη ημερομηνία.
Η επίτευξη επιμέρους συμφωνιών για τα οδοφράγματα και τη δικοινοτική συνεργασία αποτελεί πρακτική εξέλιξη, δεν ισοδυναμεί όμως με συμφωνία για επανέναρξη των συνολικών διαπραγματεύσεων.
Το κρίσιμο ζήτημα παραμένει κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να καταλήξουν σε κοινά αποδεκτή βάση, μεθοδολογία και πολιτικό πλαίσιο που θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση μιας ουσιαστικής διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού.
