Ανοικτό αφήνει η Κυπριακή Δημοκρατία το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με την Ελλάδα, σε μια περίοδο έντονων διπλωματικών διεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, αποκάλυψε ότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί σχετική προεργασία, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η προώθηση μιας τέτοιας συμφωνίας προϋποθέτει απόφαση στο ανώτατο διπλωματικό επίπεδο.
Η τοποθέτηση του Κύπριου Υπουργού έγινε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και Προϋπολογισμού, κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού του Υπουργείου Εξωτερικών.
Η δήλωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης και την ανακοίνωση νέων διαβουλεύσεων μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου για επέκταση της μεταξύ τους θαλάσσιας οριοθέτησης.
Προεργασία υπάρχει – Δεν έχει ληφθεί η τελική απόφαση
Ο Κωνσταντίνος Κόμπος ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αντιμετωπίζει θετικά το ενδεχόμενο καθορισμού των θαλάσσιων ορίων της με την Ελλάδα.
Όπως εξήγησε, πρόκειται για ζήτημα που μπορεί να εξεταστεί άμεσα, καθώς έχει προηγηθεί σχετική προπαρασκευαστική εργασία.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι μια τέτοια πρωτοβουλία δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνικό ή νομικό ζήτημα, αλλά προϋποθέτει πολιτική απόφαση στο ανώτατο διπλωματικό επίπεδο.
Η τοποθέτηση δεν συνιστά ανακοίνωση επίσημης έναρξης διαπραγματεύσεων μεταξύ Λευκωσίας και Αθήνας, ούτε σημαίνει ότι έχει ήδη συμφωνηθεί συγκεκριμένη γραμμή οριοθέτησης.
Αποτελεί, ωστόσο, δημόσια επιβεβαίωση ότι η συγκεκριμένη επιλογή εξετάζεται και υπάρχει σχετική προετοιμασία από κυπριακής πλευράς.
Ελλάδα και Αίγυπτος επανέρχονται στην επέκταση της ΑΟΖ
Οι δηλώσεις Κόμπου ακολουθούν τη συμφωνία των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Αιγύπτου να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για επέκταση της μεταξύ τους οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Αιγύπτιος ομόλογός του, Μπαντρ Αμπντελατί, συμφώνησαν να προωθήσουν τις σχετικές συζητήσεις, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν υπογράψει από το 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης, η οποία αφήνει ανοικτά συγκεκριμένα τμήματα των θαλάσσιων ορίων τους.
Η προοπτική επέκτασης της συμφωνίας προς ανατολικές περιοχές παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Κύπρο, καθώς συνδέεται γεωγραφικά με τις εκκρεμότητες θαλάσσιας οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, οι διαβουλεύσεις Ελλάδας–Αιγύπτου αποτελούν ξεχωριστή διμερή διαδικασία και δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με συμφωνία οριοθέτησης Ελλάδας–Κύπρου.
Η εκκρεμότητα που υπάρχει από το 2014
Το ενδεχόμενο κοινής οριοθέτησης δεν αποτελεί καινούργια συζήτηση.
Στις 8 Νοεμβρίου 2014, Κύπρος, Ελλάδα και Αίγυπτος υπέγραψαν στο Κάιρο τριμερή διακήρυξη συνεργασίας, η οποία περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, την ενίσχυση των σχέσεων στον ενεργειακό τομέα.
Στο κείμενο προβλεπόταν επίσης η καταβολή προσπαθειών για επίσπευση των διαπραγματεύσεων σχετικά με τον καθορισμό κοινής μέσης γραμμής για την οριοθέτηση των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών των τριών χωρών.
Παρά τη συγκεκριμένη πολιτική δέσμευση, η συνολική οριοθέτηση δεν έχει μέχρι σήμερα ολοκληρωθεί.
Η νέα κινητικότητα επαναφέρει επομένως στο προσκήνιο μια διπλωματική εκκρεμότητα που παραμένει ανοικτή για περισσότερο από μία δεκαετία.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Καθοριστικό ρόλο στις τελευταίες εξελίξεις διαδραματίζει η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που υπογράφηκε το 2019 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Η συμφωνία αμφισβητείται έντονα από την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς θεωρούν ότι παραγνωρίζει θαλάσσια δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Τουρκία, αντίθετα, υποστηρίζει τη νομιμότητα της συμφωνίας και θεωρεί ότι η πρόσφατη λιβυκή έγκριση ενισχύει τη θέση της.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαίωσε στις 21 Οκτωβρίου την πάγια θέση της ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.
Κόμπος: Καθημερινός συντονισμός με Ελλάδα και ΕΕ
Αναφερόμενος στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο Κωνσταντίνος Κόμπος επανέλαβε τη θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας ότι η συμφωνία είναι παράνομη και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Όπως ανέφερε, υπάρχει καθημερινός συντονισμός τόσο με την Αθήνα όσο και με την Ευρωπαϊκή Ένωση για την αντιμετώπιση των εξελίξεων.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η ΕΕ δεν διαθέτει επαρκή μέσα διπλωματικής πίεσης προς τη Λιβύη, σε αντίθεση με άλλες χώρες που έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα άμεσης επιρροής.
Η παραδοχή αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή διπλωματία στη διαχείριση της υπόθεσης, παρά τις σαφείς τοποθετήσεις των ευρωπαϊκών θεσμών.
Τι θα σήμαινε μια συμφωνία Ελλάδας–Κύπρου
Η οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου θα αποτελούσε σημαντική διπλωματική και νομική εξέλιξη.
Μέσω μιας τέτοιας συμφωνίας, οι δύο χώρες θα καθόριζαν τα μεταξύ τους θαλάσσια όρια για την άσκηση συγκεκριμένων κυριαρχικών δικαιωμάτων, κυρίως σε σχέση με την έρευνα, την εκμετάλλευση φυσικών πόρων και άλλες οικονομικές δραστηριότητες.
Η διαδικασία θα έπρεπε να λάβει υπόψη τη γεωγραφία της περιοχής, τις πρόνοιες του Διεθνούς Δικαίου και τις εκκρεμότητες που αφορούν θαλάσσιες περιοχές στις οποίες διατυπώνονται ανταγωνιστικές διεκδικήσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή ανατολικά της Ρόδου και γύρω από το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου, καθώς εκεί εντοπίζεται μέρος της διαφωνίας για την επήρεια των νησιών στη θαλάσσια οριοθέτηση.
Μια διμερής συμφωνία θα καθόριζε τις θέσεις των δύο συμβαλλόμενων κρατών, χωρίς ωστόσο να επιλύει αυτομάτως τις διαφορές με τρίτες χώρες.
Το επόμενο διπλωματικό βήμα
Η σημερινή τοποθέτηση του Υπουργού Εξωτερικών ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για μια ενδεχόμενη συμφωνία που παραμένει σε εκκρεμότητα εδώ και χρόνια.
Η ύπαρξη προεργασίας δείχνει ότι η Λευκωσία δεν αντιμετωπίζει το ζήτημα αποκλειστικά σε θεωρητικό επίπεδο.
Προς το παρόν, όμως, δεν έχει ανακοινωθεί ημερομηνία έναρξης επίσημων διαπραγματεύσεων, χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης ή συμφωνημένο πλαίσιο μεταξύ των δύο κυβερνήσεων.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι η πολιτική απόφαση Λευκωσίας και Αθήνας για το κατά πόσο και πότε θα ενεργοποιήσουν τη διαδικασία οριοθέτησης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι θαλάσσιες διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της περιφερειακής διπλωματίας.
