Σημαντική εξέλιξη στην έρευνα για την αντιμετώπιση του καρκίνου αποτελεί η επιτυχία ενός πειραματικού εξατομικευμένου εμβολίου mRNA, που αναπτύσσουν από κοινού οι φαρμακευτικές εταιρείες Moderna και Merck. Τα αποτελέσματα μεγάλης κλινικής δοκιμής έδειξαν ότι ο συνδυασμός του εμβολίου με καθιερωμένη ανοσοθεραπεία μείωσε κατά 42% τον σχετικό κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου σε ασθενείς με μελάνωμα, την πιο επικίνδυνη μορφή καρκίνου του δέρματος.
Τα αναλυτικά αποτελέσματα δημοσιοποιήθηκαν την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου και πρόκειται να παρουσιαστούν το Σάββατο στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας (ESMO), που πραγματοποιείται στη Μαδρίτη.
Η νέα θεραπευτική προσέγγιση βασίζεται στην τεχνολογία mRNA, η οποία χρησιμοποιήθηκε ευρέως και στην ανάπτυξη εμβολίων κατά της COVID-19, με τη σημαντική διαφορά ότι στην προκειμένη περίπτωση σχεδιάζεται ειδικά για κάθε ασθενή.
Τι έδειξε η μεγάλη κλινική δοκιμή
Η διεθνής μελέτη φάσης 3, με την ονομασία INTerpath-001, περιέλαβε 1.137 ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, σταδίου IIB έως IV, οι οποίοι είχαν ήδη υποβληθεί σε χειρουργική αφαίρεση του καρκίνου.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες.
Η πρώτη έλαβε το εξατομικευμένο εμβόλιο intismeran autogene σε συνδυασμό με την ανοσοθεραπεία Keytruda, ενώ η δεύτερη έλαβε την ίδια ανοσοθεραπεία μαζί με εικονικό εμβόλιο.
Μετά από δύο χρόνια παρακολούθησης, το 82,2% των ασθενών που έλαβαν τον συνδυασμό των δύο θεραπειών παρέμενε εν ζωή χωρίς υποτροπή της νόσου.
Στην ομάδα που έλαβε μόνο την καθιερωμένη ανοσοθεραπεία, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 70%.
Η διαφορά των 12,2 ποσοστιαίων μονάδων θεωρείται κλινικά σημαντική, καθώς υποδηλώνει ότι περισσότεροι ασθενείς μπορούν να παραμένουν χωρίς επανεμφάνιση του καρκίνου μετά τη χειρουργική επέμβαση.
Σύμφωνα με τη στατιστική ανάλυση της μελέτης, ο συνδυασμός μείωσε κατά 42% τον σχετικό κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου.
Μειώθηκε και ο κίνδυνος μετάστασης
Τα αποτελέσματα ήταν θετικά και ως προς την εξάπλωση της νόσου σε απομακρυσμένα σημεία του σώματος.
Ο συνδυασμός εμβολίου και ανοσοθεραπείας μείωσε κατά 38% τον σχετικό κίνδυνο εμφάνισης απομακρυσμένης μετάστασης ή θανάτου, συγκριτικά με την καθιερωμένη θεραπεία.
Συγκεκριμένα, μετά από δύο χρόνια, το 88,5% των ασθενών της ομάδας του εμβολίου παρέμενε χωρίς απομακρυσμένη μετάσταση, έναντι 80,2% στην ομάδα ελέγχου.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του μελανώματος, καθώς η νόσος μπορεί να εξαπλωθεί σε ζωτικά όργανα, όπως οι πνεύμονες, το ήπαρ και ο εγκέφαλος.
Ωστόσο, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα δεδομένα για τη συνολική επιβίωση των ασθενών δεν είναι ακόμη επαρκώς ώριμα για την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων.
Πώς λειτουργεί το εξατομικευμένο εμβόλιο
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά εμβόλια, τα οποία χορηγούνται για την πρόληψη λοιμώξεων, το συγκεκριμένο εμβόλιο αποτελεί θεραπευτική παρέμβαση.
Η διαδικασία αρχίζει με τη λήψη δείγματος από τον καρκινικό όγκο του ασθενούς.
Οι επιστήμονες αναλύουν το γενετικό υλικό και εντοπίζουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις που χαρακτηρίζουν τον όγκο.
Με βάση αυτές τις πληροφορίες, δημιουργείται ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA, σχεδιασμένο να ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα που ενδεχομένως έχουν παραμείνει στον οργανισμό.
Το εμβόλιο μπορεί να στοχεύει έως και 34 διαφορετικά νεοαντιγόνα, δηλαδή χαρακτηριστικές πρωτεΐνες που σχετίζονται με τις μεταλλάξεις του καρκίνου.
Η διαδικασία παραγωγής είναι διαφορετική για κάθε ασθενή, καθώς δύο άνθρωποι με την ίδια μορφή καρκίνου δεν διαθέτουν απαραίτητα τις ίδιες μεταλλάξεις.
Σύμφωνα με τη Moderna, από τη γενετική ανάλυση μέχρι την παρασκευή του εμβολίου μπορεί να χρειαστούν περίπου έξι εβδομάδες, ενδεχομένως και περισσότερο.
Τι έδειξαν τα στοιχεία για τις παρενέργειες
Η κλινική δοκιμή εξέτασε και την ασφάλεια της νέας θεραπείας.
Ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίζονταν με τη θεραπεία καταγράφηκαν στο 95,8% των ασθενών που έλαβαν τον συνδυασμό εμβολίου και ανοσοθεραπείας, έναντι 90% όσων έλαβαν μόνο την ανοσοθεραπεία.
Οι συχνότερες αντιδράσεις στην ομάδα του εμβολίου ήταν πυρετός, πόνος στο σημείο της ένεσης και κόπωση.
Οι σοβαρότερες ανεπιθύμητες ενέργειες, βαθμού 3 έως 5, καταγράφηκαν στο 14,2% των ασθενών της πρώτης ομάδας και στο 13,4% της δεύτερης.
Οι ερευνητές δεν εντόπισαν νέα ανησυχητικά σήματα ασφάλειας σε σχέση με όσα είχαν παρατηρηθεί σε προηγούμενες μελέτες, ωστόσο η μακροχρόνια παρακολούθηση παραμένει απαραίτητη.
Δεν έχει εγκριθεί ακόμη για γενική χρήση
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, το intismeran autogene εξακολουθεί να αποτελεί πειραματική θεραπεία.
Οι Moderna και Merck έχουν ανακοινώσει ότι βρίσκονται σε επαφές με τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές, προκειμένου να εξεταστούν τα επόμενα βήματα για πιθανή έγκριση.
Η μελέτη συνεχίζεται, ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσο το όφελος διατηρείται σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα και εάν μεταφράζεται σε αύξηση της συνολικής επιβίωσης.
Παράλληλα, διεξάγονται κλινικές δοκιμές με την ίδια τεχνολογική προσέγγιση και για άλλες μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος του πνεύμονα, της ουροδόχου κύστης, του νεφρού και του παγκρέατος.
Προς το παρόν, δεν υπάρχει απόδειξη ότι τα αποτελέσματα που καταγράφηκαν στο μελάνωμα μπορούν να εφαρμοστούν αυτούσια και σε άλλους τύπους καρκίνου.
Ένα νέο κεφάλαιο στην εξατομικευμένη ογκολογία
Οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν τα αποτελέσματα ως σημαντική πρόοδο, επειδή πρόκειται για μεγάλη κλινική δοκιμή τελικού σταδίου που καταδεικνύει ότι ένα εμβόλιο σχεδιασμένο με βάση τα μοναδικά χαρακτηριστικά του όγκου μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα μιας ήδη καθιερωμένης αντικαρκινικής θεραπείας.
Η δυνατότητα κατασκευής διαφορετικού εμβολίου για κάθε ασθενή ανοίγει νέες προοπτικές στην εξατομικευμένη ιατρική.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις, όπως το κόστος παραγωγής, η δυνατότητα πρόσβασης των ασθενών και η επιβεβαίωση της μακροχρόνιας αποτελεσματικότητας.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για το κατά πόσο η νέα τεχνολογία θα περάσει από το στάδιο της κλινικής έρευνας στην καθημερινή ογκολογική πρακτική.
