Ιστορική πολιτική αλλαγή καταγράφεται στη Σερβία, όπου η «Φοιτητική Λίστα» επικράτησε στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της Κυριακής 25 Οκτωβρίου, βάζοντας τέλος στη μακρόχρονη κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. Ο πρώην Πρόεδρος της χώρας αναγνώρισε δημόσια την ήττα του, ενώ δεκάδες χιλιάδες πολίτες κατέκλυσαν τους δρόμους του Βελιγραδίου, γιορτάζοντας μια νίκη που προέκυψε έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια φοιτητικών κινητοποιήσεων κατά της διαφθοράς.
Οι πανηγυρισμοί άρχισαν αμέσως μετά την ανακοίνωση των πρώτων αποτελεσμάτων, με χιλιάδες ανθρώπους να συγκεντρώνονται μπροστά από τη σερβική Βουλή και στις κεντρικές λεωφόρους της πρωτεύουσας.
Πυροτεχνήματα φώτισαν τον ουρανό, αυτοκίνητα κινούνταν στους δρόμους κορνάροντας, ενώ υποστηρικτές της «Φοιτητικής Λίστας» κρατούσαν σερβικές σημαίες και φώναζαν συνθήματα για την εκλογική νίκη.
Οι εκδηλώσεις συνεχίστηκαν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας.
Πάνω από 52% η Φοιτητική Λίστα – Παραδέχθηκε την ήττα ο Βούτσιτς
Σύμφωνα με τα νεότερα προσωρινά αποτελέσματα της Ρεπουμπλικανικής Εκλογικής Επιτροπής της Σερβίας (RIK), με καταμετρημένα 7.926 από τα 8.392 εκλογικά τμήματα, η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» συγκεντρώνει ποσοστό 52,19%, με 2.116.719 ψήφους.
Αντίθετα, ο συνδυασμός «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία» περιορίζεται στο 39,52%, με 1.602.913 ψήφους.
Ο συνδυασμός του Ίβιτσα Ντάτσιτς καταγράφει ποσοστό 2,21%.
Η συμμετοχή, με βάση τα μέχρι στιγμής καταμετρημένα στοιχεία, διαμορφώνεται στο 68,73%, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά που έχουν καταγραφεί στη σύγχρονη εκλογική ιστορία της χώρας.
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του σε τηλεοπτική δήλωση το βράδυ της Κυριακής.
Όπως ανέφερε, η «Φοιτητική Λίστα» αναμένεται να εξασφαλίσει μεταξύ 135 και 140 εδρών, ενώ ο δικός του συνδυασμός περίπου 105.
Οι εκτιμήσεις αυτές βασίζονται στα προσωρινά αποτελέσματα και δεν αποτελούν ακόμη την οριστική κατανομή των 250 κοινοβουλευτικών εδρών.
Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην πολιτική ανατροπή
Η αφετηρία του κινήματος βρίσκεται στην 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, προκαλώντας τον θάνατο 16 ανθρώπων.
Το δυστύχημα συνέβη σε σταθμό στον οποίο είχαν πραγματοποιηθεί εργασίες ανακαίνισης και προκάλεσε μαζικές αντιδράσεις για την ασφάλεια των δημόσιων έργων, τη διαφάνεια στις κρατικές συμβάσεις και την απόδοση ευθυνών.
Οι φοιτητές πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις, ζητώντας την πλήρη δημοσιοποίηση των σχετικών εγγράφων και την ανεξάρτητη διερεύνηση της τραγωδίας.
Οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν σταδιακά σε ολόκληρη τη χώρα, με καταλήψεις πανεπιστημιακών σχολών και μαζικές συγκεντρώσεις στις μεγαλύτερες πόλεις.
Το κίνημα διεύρυνε στη συνέχεια τα αιτήματά του, θέτοντας ζητήματα διαφθοράς, ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και προστασίας των δημοκρατικών θεσμών.
Ο Βούτσιτς και η κυβέρνησή του απέρριπταν τις κατηγορίες για συστημική διαφθορά, ενώ υποστήριζαν ότι οι κινητοποιήσεις υποκινούνταν και από πολιτικά συμφέροντα.
Ένα κίνημα χωρίς παραδοσιακό αρχηγό
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της «Φοιτητικής Λίστας» είναι ο τρόπος με τον οποίο συγκροτήθηκε.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, το κίνημα οργανώθηκε κυρίως μέσα από συνελεύσεις πανεπιστημιακών σχολών, στις οποίες συμμετείχαν φοιτητές και εκπρόσωποι διαφορετικών πανεπιστημιακών κοινοτήτων.
Οι συνελεύσεις, γνωστές ως «plenums», αποτέλεσαν τη βάση για τη λήψη αποφάσεων και την επιλογή των προσώπων που θα εκπροσωπούσαν το κίνημα.
Τον Μάιο του 2025 οι φοιτητές ζήτησαν τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, μετατρέποντας σταδιακά την κοινωνική διαμαρτυρία σε οργανωμένη εκλογική διεκδίκηση.
Η λίστα που δημιουργήθηκε περιλαμβάνει πανεπιστημιακούς, γιατρούς, δικηγόρους, καλλιτέχνες, ακτιβιστές και εκπροσώπους άλλων επαγγελματικών ομάδων.
Επικεφαλής του ψηφοδελτίου τέθηκε ο καρδιολόγος Ιλία Σρντάνοβιτς, ο οποίος έχει επισημάνει ότι η κίνηση δεν επιδιώκει να συγκροτήσει μια παραδοσιακή προσωποκεντρική πολιτική ηγεσία.
Τα αιτήματα που ένωσαν τους υποστηρικτές της
Η προεκλογική εκστρατεία της «Φοιτητικής Λίστας» βασίστηκε κυρίως στην ανάγκη αντιμετώπισης της διαφθοράς και ενίσχυσης των δημόσιων θεσμών.
Μεταξύ των προτάσεων του κινήματος περιλαμβάνονται η διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, η αντιμετώπιση του παράνομου πλουτισμού και η βελτίωση των συνθηκών στην εκπαίδευση και στην υγεία.
Το κίνημα εξασφάλισε τη στήριξη διαφορετικών ομάδων της αντιπολίτευσης, από φιλελεύθερους και αριστερούς μέχρι συντηρητικούς ψηφοφόρους που επιθυμούσαν πολιτική αλλαγή.
Η ευρεία αυτή σύνθεση αποτέλεσε χαρακτηριστικό της προεκλογικής προσπάθειας, αλλά δημιουργεί και ερωτήματα σχετικά με το πώς θα διαμορφωθεί ένα κοινό κυβερνητικό πρόγραμμα.
Πανηγυρισμοί και συγκίνηση στους δρόμους
Μετά την παραδοχή της ήττας από τον Βούτσιτς, το κέντρο του Βελιγραδίου μετατράπηκε σε χώρο μαζικών εορτασμών.
Σύμφωνα με το Reuters, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι γέμισαν τις κεντρικές λεωφόρους, με αποτέλεσμα να διακοπεί η κυκλοφορία οχημάτων και μέσων μαζικής μεταφοράς.
Στα γραφεία της «Φοιτητικής Λίστας», υποψήφιοι και υποστηρικτές αγκαλιάζονταν και χειροκροτούσαν καθώς ανακοινώνονταν τα αποτελέσματα.
Ο πανεπιστημιακός Ράντομιρ Σάιτσιτς, μιλώντας εκ μέρους του κινήματος, υπογράμμισε ότι η εκλογική επικράτηση αποτελεί την αρχή μιας νέας περιόδου ευθύνης.
Για πολλούς από τους υποστηρικτές της λίστας, η αναγνώριση της ήττας από τον Βούτσιτς αποτέλεσε καθοριστική στιγμή έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια πολιτικής αντιπαράθεσης.
Συγχαρητήρια από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η εκλογική επικράτηση του φοιτητικού κινήματος προκάλεσε αντιδράσεις και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνεχάρη τη «Φοιτητική Λίστα» για τη νίκη της, τονίζοντας τη σημασία της υψηλής συμμετοχής των πολιτών.
Παράλληλα, εξέφρασε την ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συνεργαστεί με τη νέα πολιτική ηγεσία της Σερβίας για την ενίσχυση του κράτους δικαίου, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, της καταπολέμησης της διαφθοράς και της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας.
Η Επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, αναφέρθηκε στη συμμετοχή των πολιτών ως έκφραση της επιθυμίας τους για δημοκρατία και θεσμικές αλλαγές.
Η ενταξιακή πορεία της Σερβίας παραμένει σημαντικό ζήτημα για τις σχέσεις του Βελιγραδίου με τις Βρυξέλλες.
Τα δύσκολα ζητήματα της επόμενης ημέρας
Παρά τη σαφή εκλογική επικράτηση, η «Φοιτητική Λίστα» καλείται πλέον να περάσει από τη διαμαρτυρία στη διακυβέρνηση.
Οι υποψήφιοί της πρέπει να συμφωνήσουν στον σχηματισμό κυβέρνησης, στην επιλογή πρωθυπουργού και στις προτεραιότητες της νέας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Στο εσωτερικό, βασικές προκλήσεις αποτελούν η αναμόρφωση των θεσμών, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της διαφθοράς και η ανταπόκριση στις κοινωνικές και οικονομικές απαιτήσεις των πολιτών.
Στην εξωτερική πολιτική, η νέα πολιτική ηγεσία θα κληθεί να τοποθετηθεί απέναντι σε σύνθετα ζητήματα, όπως η ευρωπαϊκή ενταξιακή πορεία, οι σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα, καθώς και το ζήτημα του Κοσόβου.
Ο Βούτσιτς, ο οποίος είχε παραιτηθεί από την προεδρία τον Σεπτέμβριο για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια εκλογική αναμέτρηση στην οποία η αλλαγή κυβέρνησης αποτέλεσε κεντρικό διακύβευμα.
Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, παρά την ήττα του, διατηρεί σημαντική κοινοβουλευτική παρουσία και πολιτική επιρροή.
Από τους δρόμους στη Βουλή
Η νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» αποτελεί μια αξιοσημείωτη εξέλιξη στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Σερβίας.
Ένα κίνημα που δημιουργήθηκε μέσα από διαδηλώσεις και πανεπιστημιακές συνελεύσεις κατάφερε να συγκεντρώσει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των ψηφοφόρων που προσήλθαν στις κάλπες και να αμφισβητήσει αποτελεσματικά μια πολιτική κυριαρχία που διαρκούσε περισσότερο από μία δεκαετία.
Η επόμενη πρόκληση είναι η συγκρότηση σταθερής κυβέρνησης και η εφαρμογή των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν κατά την προεκλογική περίοδο.
Για τη Σερβία, η ολοκλήρωση της καταμέτρησης και οι διαδικασίες σχηματισμού της νέας κυβέρνησης θα αποτελέσουν τα επόμενα καθοριστικά βήματα μετά το αποτέλεσμα της 25ης Οκτωβρίου.
