Σοβαρές επισημάνσεις για τη στάση της Τουρκίας απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία περιλαμβάνει η ετήσια έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου. Οι Βρυξέλλες καταγράφουν συνεχιζόμενες στρατιωτικές δραστηριότητες σε κυπριακές θαλάσσιες ζώνες, πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ενίσχυση στρατιωτικών εγκαταστάσεων στα κατεχόμενα και κινήσεις που αμφισβητούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, καλούν την Άγκυρα να εγκαταλείψει τις μονομερείς ενέργειες και να συμβάλει ουσιαστικά στην επανέναρξη των συνομιλιών για το Κυπριακό.
Στο μικροσκόπιο στρατιωτικές δραστηριότητες και παραβιάσεις
Η έκθεση της Κομισιόν για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας περιλαμβάνει εκτενή αναφορά στις ενέργειες της Άγκυρας στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με το επίσημο ευρωπαϊκό έγγραφο, συνεχίστηκαν οι τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και οι πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών εντός του εθνικού εναέριου χώρου και της περιοχής πληροφοριών πτήσεων Λευκωσίας.
Παράλληλα, καταγράφεται περαιτέρω αναβάθμιση της στρατιωτικής βάσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και της ναυτικής βάσης στο Μπογάζι.
Η Επιτροπή αναφέρεται επίσης στην προσωρινή ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, με ανάπτυξη μαχητικών F-16 και αντιαεροπορικών συστημάτων, στο πλαίσιο των περιφερειακών εξελίξεων που συνδέονται με τον πόλεμο στο Ιράν.
Στην έκθεση περιλαμβάνονται ακόμη αναφορές για παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών και περιστατικά παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιευτικής δραστηριότητας.
Αγωγός φυσικού αερίου χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο μνημόνιο συνεργασίας που υπέγραψε η Τουρκία τον Ιούλιο του 2026 με την αποσχιστική οντότητα στα κατεχόμενα, για την ανάπτυξη υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η συμφωνία προωθήθηκε χωρίς την έγκριση και τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, σημειώνει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να επιμένει στα σχέδιά της για ηλεκτρική διασύνδεση με τις κατεχόμενες περιοχές.
Οι σχετικές ενεργειακές πρωτοβουλίες έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από τη Λευκωσία, η οποία υποστηρίζει ότι παραβιάζουν την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Εμπόδια και στο Great Sea Interconnector
Σημαντική είναι και η αναφορά της Κομισιόν στο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, Great Sea Interconnector.
Στο κεφάλαιο που αφορά τα διευρωπαϊκά δίκτυα, η Επιτροπή καταγράφει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες που συνδέονται με την υλοποίηση του έργου.
Το Great Sea Interconnector έχει χαρακτηριστεί έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, γεγονός που προσδίδει στις σχετικές επισημάνσεις ιδιαίτερη σημασία για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.
Αυστηρές συστάσεις για την Αμμόχωστο
Η Κομισιόν επαναφέρει και το ζήτημα της περίκλειστης περιοχής της Αμμοχώστου, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία δεν έχει ανατρέψει τις μονομερείς ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν από τον Οκτώβριο του 2020 και μετά.
Οι Βρυξέλλες καλούν την Άγκυρα να ανακαλέσει άμεσα τις σχετικές αποφάσεις και να συμμορφωθεί πλήρως με τα ψηφίσματα 550, 789 και 1251 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Παράλληλα, καταγράφονται οι περιορισμοί που εξακολουθούν να ισχύουν για την Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ εντός της περίκλειστης περιοχής.
Ξεκάθαρη θέση κατά της λύσης δύο κρατών
Σε ό,τι αφορά το Κυπριακό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται την αναγνώριση και τη συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία, ακόμη και σε ζητήματα ασφάλειας.
Επισημαίνει επίσης ότι η Άγκυρα συνεχίζει να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, θέση που, σύμφωνα με την έκθεση, αντιβαίνει στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η Κομισιόν επαναβεβαιώνει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συνολική διευθέτηση του Κυπριακού εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, στη βάση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.
Οι Βρυξέλλες υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος στην επίλυση του Κυπριακού αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Προειδοποιήσεις για τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να επιδείξει σαφή προσήλωση στις σχέσεις καλής γειτονίας, στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Παράλληλα, τονίζει ότι πρέπει να αποφεύγονται απειλές και μονομερείς ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν νέες εντάσεις ή να παρεμποδίσουν την επανέναρξη των συνομιλιών.
Στο πλαίσιο της έκθεσης καταγράφονται επίσης αυξημένες παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων από την Τουρκία.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, για το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναλαμβάνει ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Η Άγκυρα απορρίπτει τις επικρίσεις
Αντιδρώντας στη δημοσιοποίηση της έκθεσης, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε τις αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Σε ανακοίνωσή του υποστήριξε ότι η έκθεση αντανακλά προκατειλημμένη προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι υιοθετεί τις θέσεις Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, αγνοώντας, κατά την Άγκυρα, τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων.
Η τουρκική πλευρά απέρριψε επίσης τις ευρωπαϊκές θέσεις για την Ανατολική Μεσόγειο και το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Το Κυπριακό καθοριστικός παράγοντας στις ευρωτουρκικές σχέσεις
Παρά τις σοβαρές διαπιστώσεις, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τομείς όπως η ασφάλεια, η μετανάστευση και το εμπόριο.
Ωστόσο, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες από το 2018, ενώ η έκθεση διαπιστώνει περαιτέρω οπισθοδρόμηση στους τομείς της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η νέα αξιολόγηση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι η στάση της Άγκυρας απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία και η προοπτική επίλυσης του Κυπριακού παραμένουν βασικά ζητήματα για την πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων.
