Ελεγκτική: Σκιές για απευθείας ανάθεση των ηλεκτρονικών ταυτοτήτων

Η Ελεγκτική Υπηρεσία, με την Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 34/2025 που δημοσιεύτηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2025, ρίχνει φως στη διαδικασία με την οποία το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής ανέθεσε απευθείας σε ιδιωτική εταιρεία το έργο των ηλεκτρονικών ταυτοτήτων (ηΤαυτοτήτων). Το κόστος ανήλθε στα €3,85 εκατομμύρια για 100.000 ταυτότητες, χωρίς να προηγηθεί ανοικτός διαγωνισμός.

Τα βασικά ευρήματα της Έκθεσης

1. Απευθείας ανάθεση χωρίς διαγωνισμό
   • Στις 11 Οκτωβρίου 2024, το Συμβούλιο Προσφορών ενέκρινε την ανάθεση με τη διαδικασία διαπραγμάτευσης, στηριζόμενο στο ότι η εταιρεία ήταν ο μοναδικός αδειοδοτημένος πάροχος ηλεκτρονικών ταυτοτήτων.
   • Η προσφορά της εταιρείας ήταν ίση με την εκτίμηση δαπάνης (€3,9 εκατ.), με μικρή μείωση €50.000 μετά τη διαπραγμάτευση.
2. Παραβίαση πνεύματος της νομοθεσίας περί διαγωνισμών
   • Ο Κανονισμός προβλέπει ότι η απευθείας ανάθεση επιτρέπεται μόνο όταν δεν υπάρχει εύλογη εναλλακτική λύση και η έλλειψη ανταγωνισμού δεν είναι αποτέλεσμα περιορισμών.
   • Η Ελεγκτική Υπηρεσία θεωρεί ότι από το 2021 (οπότε ψηφίστηκε η σχετική νομοθεσία) θα μπορούσε να είχε οργανωθεί ανοικτός διαγωνισμός, δίνοντας χρόνο και σε άλλους ευρωπαϊκούς φορείς να προετοιμαστούν.
3. Παράκαμψη της διαδικασίας «Εκούσιας Προκήρυξης»
   • Παρότι υπήρχε αρκετός χρόνος (η σύμβαση υπογράφηκε τον Ιανουάριο 2025), το Υφυπουργείο δεν προχώρησε στην πρακτική της «Εκούσιας Προκήρυξης» 10 ημερών που επιτρέπει σε τρίτους να υποβάλουν ενστάσεις, ενισχύοντας τη διαφάνεια.
   • Ο τότε Γενικός Διευθυντής έδωσε οδηγίες να προχωρήσει η απευθείας ανάθεση χωρίς αυτή τη διαδικασία.
4. Εμπλοκή του Υπουργικού Συμβουλίου χωρίς αρμοδιότητα
   • Στις 9 Οκτωβρίου 2024, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την απευθείας ανάθεση, ωστόσο, με βάση τη νομοθεσία, η αρμοδιότητα ανήκει αποκλειστικά στο Συμβούλιο Προσφορών.
   • Την ίδια περίοδο, ανώτερο στέλεχος του Υφυπουργείου αναφέρθηκε δημόσια στην εταιρεία σε τηλεοπτική εκπομπή, πριν ακόμη εγκριθεί η διαδικασία από το αρμόδιο όργανο. Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι τέτοιες δηλώσεις φέρνουν το Συμβούλιο Προσφορών «προ τετελεσμένων».
5. Σχέση Υφυπουργού με την ανάδοχο εταιρεία
   • Ο Υφυπουργός είχε διατελέσει Εκτελεστικός Διευθυντής της συγκεκριμένης εταιρείας πριν τον διορισμό του.
   • Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι αυτή η σχέση δημιουργεί την ανάγκη για αυξημένη προσοχή και ενίσχυση των διαδικασιών διαφάνειας, κάτι που δεν έγινε.
6. Ζήτημα ανταγωνισμού και αγοράς
   • Αν και το Υφυπουργείο υποστήριξε ότι δεν υπήρχε άλλος πάροχος, η Έκθεση σημειώνει ότι σε άλλα κράτη-μέλη υπάρχουν εταιρείες με σχετική τεχνογνωσία, ενώ στην Κύπρο δραστηριοποιούνταν ήδη από το 2017 άλλη εταιρεία που παρείχε σχετικές υπηρεσίες.
   • Τονίζεται ότι το κράτος όφειλε να δημιουργήσει τις συνθήκες για υγιή ανταγωνισμό, κάτι που δεν συνέβη.
7. Χαμηλή ζήτηση για τις ηλεκτρονικές ταυτότητες
   • Το έργο ξεκίνησε στις 20 Ιανουαρίου 2025. Ωστόσο, μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί λιγότερες από 10.000 ηΤαυτότητες, παρότι οι πρώτες 30.000 προσφέρονται δωρεάν.
   • Η Υπηρεσία θεωρεί αναγκαία την εντατικοποίηση της ενημέρωσης των πολιτών και τη δημιουργία επιπλέον κινήτρων.

Οι εισηγήσεις του Γενικού Ελεγκτή

Ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου εισηγείται:

• Στο μέλλον να προκηρύσσονται ανοικτοί διαγωνισμοί με συμμετοχή ευρωπαϊκών φορέων.
• Να εφαρμόζεται η «Εκούσια Προκήρυξη» ώστε να ενισχύεται η λογοδοσία.
• Το Υφυπουργείο να μεριμνήσει εγκαίρως για τις επόμενες ανάγκες αγοράς, διασφαλίζοντας υγιή ανταγωνισμό.

Η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας εγείρει ερωτήματα για τον τρόπο που διαχειρίστηκε η κυβέρνηση την πρώτη φάση των ηλεκτρονικών ταυτοτήτων στην Κύπρο. Παρά το γεγονός ότι η χώρα οφείλει να συμμορφωθεί με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις μέχρι το 2026, οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν αφήνουν σκιές για διαφάνεια, θεσμική τάξη και οικονομική διαχείριση.