Το προκαταρκτικό σχέδιο για την ανέγερση των νέων Κεντρικών Φυλακών στην περιοχή του Αγίου Σωζομένου παρουσίασε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου ο υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, Κώστας Φυτιρής, ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών. Το έργο προβλέπει τη δημιουργία ενός σύγχρονου σωφρονιστικού συγκροτήματος χωρητικότητας τουλάχιστον 1.500 κρατουμένων, με τέσσερις πτέρυγες κράτησης, ιατρική μονάδα, χώρους εκπαίδευσης και αθλητικές εγκαταστάσεις.
Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της συζήτησης του προϋπολογισμού του Υπουργείου Δικαιοσύνης για το 2027, στον οποίο έχει περιληφθεί πρόνοια ενός εκατομμυρίου ευρώ για την προώθηση του έργου.
Παρά την παρουσίαση του προσχεδίου, η τελική χωροθέτηση και η υλοποίηση του συγκροτήματος εξακολουθούν να εξαρτώνται από την ολοκλήρωση τεχνικών, περιβαλλοντικών και άλλων αναγκαίων μελετών, σύμφωνα με ρεπορτάζ του “Φιλελεύθερου”, το οποίο υπογράφει η Ζήνα Κωνσταντίνου.
Τέσσερις πτέρυγες και εγκαταστάσεις που θυμίζουν μικρή πολιτεία
Το προσχέδιο προβλέπει τέσσερις πτέρυγες κράτησης, με τις ενδείξεις Α, Β, Γ και Δ, οι οποίες αναπτύσσονται εκατέρωθεν ενός κεντρικού άξονα εγκαταστάσεων.
Στο νέο σωφρονιστικό συγκρότημα προβλέπονται διοικητήριο, χώροι υποδοχής και επισκεπτηρίου, εγκαταστάσεις εκπαίδευσης, εργαστήρια επαγγελματικής κατάρτισης και χώροι εφαρμογής προγραμμάτων αποκατάστασης και επανένταξης των κρατουμένων.
Ξεχωριστή θέση στον σχεδιασμό καταλαμβάνει η ιατρική μονάδα, ενώ προβλέπεται επίσης γήπεδο ποδοσφαίρου και άλλοι χώροι άθλησης.
Στο συγκρότημα περιλαμβάνονται ακόμη χριστιανικό παρεκκλήσι και ξεχωριστός χώρος προσευχής για μουσουλμάνους, με στόχο την κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών των κρατουμένων.
Για την ασφάλεια προβλέπονται κεντρική ελεγχόμενη είσοδος, περιμετρική περίφραξη και τείχη, δρόμος ασφαλείας και πύργοι επιτήρησης.
Εκτός της περιμέτρου ασφαλείας θα δημιουργηθούν χώροι στάθμευσης προσωπικού και επισκεπτών, ενώ εντός του συγκροτήματος προβλέπονται τεχνικές υπηρεσίες, χώροι συντήρησης, δεξαμενές και άλλες απαραίτητες υποδομές.
Γιατί εγκαταλείφθηκε η επιλογή του Μαθιάτη
Η περιοχή του Αγίου Σωζομένου προκρίθηκε μετά την εγκατάλειψη του αρχικού σχεδιασμού για ανέγερση των νέων φυλακών στον Μαθιάτη.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, η επιλογή του Μαθιάτη κρίθηκε οικονομικά και τεχνικά λιγότερο συμφέρουσα, καθώς θα απαιτούσε σημαντικές πρόσθετες υποδομές, όπως νέα οδικά δίκτυα, εγκαταστάσεις ύδρευσης, αποχέτευσης και ηλεκτροδότησης.
Αντίθετα, στον Άγιο Σωζόμενο υπάρχουν κρατικές εκτάσεις και δυνατότητα πρόσβασης σε βασικές υποδομές, γεγονός που, σύμφωνα με την κυβερνητική εκτίμηση, μπορεί να περιορίσει το κόστος και τον χρόνο υλοποίησης.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης ανέφερε ότι εξετάζεται η αξιοποίηση κρατικής έκτασης περίπου ενός εκατομμυρίου τετραγωνικών μέτρων, με τις ακριβείς ανάγκες και τα όρια του έργου να προσδιορίζονται μέσα από το γενικό σχέδιο ανάπτυξης.
Οι επιφυλάξεις των τοπικών αρχών και οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί
Παρά τα πλεονεκτήματα που προβάλλει το Υπουργείο, η επιλογή του Αγίου Σωζομένου έχει προκαλέσει προβληματισμό στις επηρεαζόμενες τοπικές αρχές.
Οι Δήμοι Λατσιών – Γερίου και Νότιας Λευκωσίας – Ιδαλίου έχουν θέσει ζητήματα που σχετίζονται με τις υφιστάμενες χρήσεις γης, τη λειτουργία κτηνοτροφικών μονάδων και εγκαταστάσεων διαχείρισης λυμάτων στην ευρύτερη περιοχή.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανή συνύπαρξη ενός μεγάλου σωφρονιστικού ιδρύματος με δραστηριότητες που ενδέχεται να επηρεάζουν τις συνθήκες διαβίωσης και υγιεινής.
Παράλληλα, ο Άγιος Σωζόμενος χαρακτηρίζεται από σημαντική ιστορική και αρχαιολογική αξία, ενώ στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν περιβαλλοντικά ευαίσθητες εκτάσεις, περιλαμβανομένης της περιοχής «Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος», που εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ήδη πραγματοποιήσει επαφές με το Υφυπουργείο Πολιτισμού και το Τμήμα Αρχαιοτήτων, προκειμένου να εξεταστεί η δυνατότητα χωροθέτησης των εγκαταστάσεων στο βόρειο τμήμα της υπό εξέταση κρατικής έκτασης, σε απόσταση από τους αρχαιολογικούς χώρους.
Η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί ότι θα προηγηθούν οι προβλεπόμενες αδειοδοτήσεις και αξιολογήσεις, ενώ το τελικό σχέδιο θα τεθεί σε διαβούλευση με τις τοπικές αρχές.
Προϋπολογισμός και χρονοδιάγραμμα
Για το 2027 έχει προβλεφθεί ποσό ενός εκατομμυρίου ευρώ, το οποίο αφορά την προώθηση του έργου και όχι το συνολικό κόστος ανέγερσης.
Σε προηγούμενες δηλώσεις του, ο Κώστας Φυτιρής είχε τοποθετήσει το αρχικό εκτιμώμενο κόστος περίπου στα 300 εκατομμύρια ευρώ, διευκρινίζοντας ότι το τελικό ποσό θα εξαρτηθεί από τις μελέτες και τις τεχνικές προδιαγραφές.
Ο υπουργός είχε θέσει ως στόχο την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών πριν από το τέλος του 2027, ωστόσο το χρονοδιάγραμμα παραμένει υπό την αίρεση της ολοκλήρωσης των απαιτούμενων διαδικασιών.
Συνεπώς, η παρουσίαση του προσχεδίου δεν ισοδυναμεί ακόμη με οριστική έγκριση της χωροθέτησης ή με έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών.
Ο υπερπληθυσμός των υφιστάμενων φυλακών
Η ανάγκη ανέγερσης νέου σωφρονιστικού ιδρύματος συνδέεται άμεσα με τις συνθήκες που επικρατούν στις σημερινές Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας.
Ο αριθμός των κρατουμένων έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ξεπερνώντας τους 1.100, ενώ οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές πιέσεις λόγω υπερπληθυσμού.
Το πρόβλημα έχει απασχολήσει επανειλημμένα τόσο τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες όσο και ευρωπαϊκούς μηχανισμούς παρακολούθησης των συνθηκών κράτησης.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι η δημιουργία νέου συγκροτήματος θα επιτρέψει όχι μόνο την αποσυμφόρηση, αλλά και την ανάπτυξη καλύτερων συνθηκών ασφάλειας, ιατρικής περίθαλψης, επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής επανένταξης.
Αλλαγές στη στελέχωση και στους χώρους κράτησης ανηλίκων
Παράλληλα με τον σχεδιασμό των νέων φυλακών, το Υπουργείο Δικαιοσύνης προωθεί αλλαγές στη στελέχωση του σωφρονιστικού συστήματος.
Μεταξύ των εισηγήσεων περιλαμβάνεται η δυνατότητα πρόσληψης δεσμοφυλάκων από άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και η δημιουργία πρόσθετων κινήτρων για την προσέλκυση κατάλληλου προσωπικού.
Ο Κώστας Φυτιρής αναφέρθηκε επίσης στην πρόθεση δημιουργίας λυόμενων εγκαταστάσεων κοντά στις υφιστάμενες Κεντρικές Φυλακές, προκειμένου να στεγαστεί ο χώρος κράτησης ανηλίκων.
Παράλληλα, οι εγκαταστάσεις στη Μενόγεια σχεδιάζεται να μετατραπούν σε αστυνομικά κρατητήρια, στο πλαίσιο της προσπάθειας αποσυμφόρησης των υφιστάμενων χώρων κράτησης της Αστυνομίας.
Το στοίχημα της υλοποίησης
Η παρουσίαση του προσχεδίου αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την αντικατάσταση των σημερινών πεπαλαιωμένων εγκαταστάσεων με ένα σύγχρονο σωφρονιστικό συγκρότημα.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την καταλληλότητα της περιοχής, το τελικό κόστος, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και το χρονοδιάγραμμα κατασκευής.
Η ολοκλήρωση των μελετών και η διαβούλευση με τις επηρεαζόμενες τοπικές αρχές θα κρίνουν κατά πόσο η επιλογή του Αγίου Σωζομένου μπορεί να προχωρήσει χωρίς νέες καθυστερήσεις.
Το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η δημιουργία περισσότερων θέσεων κράτησης, αλλά και η διαμόρφωση ενός σωφρονιστικού συστήματος που θα διασφαλίζει την ασφάλεια, την αξιοπρεπή μεταχείριση των κρατουμένων και τις προϋποθέσεις ομαλής επανένταξής τους στην κοινωνία.
