Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρέθηκαν η νομιμότητα της συμφωνίας Τουρκίας–Λιβύης, τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών και οι θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας εξελίχθηκε η συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, με αφορμή το τουρκολιβυκό μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε υπό την ελληνική προεδρία, με αντικείμενο τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια. Ωστόσο, οι αναφορές του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο τουρκολιβυκό μνημόνιο προκάλεσαν την αντίδραση του Μόνιμου Αντιπροσώπου της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Αχμέτ Γιλντίζ, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει ανταλλαγή τοποθετήσεων με την ελληνική αντιπροσωπεία.
Η Τουρκία υπερασπίζεται το μνημόνιο του 2019
Ο Τούρκος πρέσβης απέρριψε την ελληνική επιχειρηματολογία, υποστηρίζοντας ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν αποτελεί αρμόδιο δικαστικό όργανο για την επίλυση διαφορών σχετικά με την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Αχμέτ Γιλντίζ υπερασπίστηκε τη συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης, υποστηρίζοντας ότι παραμένει σε ισχύ από το 2019 και ότι δεν επηρεάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Αναφερόμενος στα ελληνικά νησιά, διευκρίνισε ότι η Άγκυρα δεν αμφισβητεί την κυριαρχία της Ελλάδας επί αυτών, αλλά διαφωνεί σχετικά με την επήρεια που πρέπει να τους αναγνωρίζεται κατά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Ο Τούρκος διπλωμάτης επικαλέστηκε τη διεθνή νομολογία για την επήρεια των νησιών, ενώ υπενθύμισε ότι η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, επανέφερε την πρόταση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τη διοργάνωση περιφερειακής διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο, κάνοντας αναφορά και στις διεκδικήσεις της τουρκοκυπριακής πλευράς και του ψευδοκράτους.
Αθήνα: Το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα
Στις τουρκικές τοποθετήσεις απάντησε η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, επαναλαμβάνοντας την κατηγορηματική απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Αθήνα.
Η Ελληνίδα διπλωμάτης υποστήριξε ότι η συμφωνία αντιβαίνει τόσο στη γεωγραφική πραγματικότητα όσο και στο διεθνές δίκαιο, καθώς επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσια όρια αγνοώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πρόσφατη φερόμενη επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, υπογραμμίζοντας ότι η ενέργεια αυτή δεν μεταβάλλει, σύμφωνα με την ελληνική θέση, τον νομικό χαρακτήρα της συμφωνίας.
Η κ. Μπαλτά τόνισε ότι καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να περιορίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα κράτους που δεν συμμετέχει σε αυτήν, επιμένοντας ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας.
Νέα ανταλλαγή τοποθετήσεων για το διεθνές δίκαιο
Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε όταν ο Τούρκος πρέσβης επανήλθε, υποστηρίζοντας ότι απαιτούνται ουσιαστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Από την πλευρά της, η Αγλαΐα Μπαλτά επισήμανε ότι ο σεβασμός του Δικαίου της Θάλασσας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της διεθνούς θαλάσσιας ασφάλειας.
Υποστήριξε, επίσης, ότι η επίκληση των κανόνων του διεθνούς δικαίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας συνδέεται άμεσα με το αντικείμενο της συνεδρίασης και δεν συνιστά κατάχρηση των διαδικασιών του ΟΗΕ.
Η Ελληνίδα διπλωμάτης αναφέρθηκε ακόμη στις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Ιταλία και την Αίγυπτο, παρουσιάζοντάς τες ως παραδείγματα επίλυσης τέτοιων ζητημάτων μέσω διακρατικών συμφωνιών.
Παραμένουν οι διαφωνίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που υπογράφηκε το 2019, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πηγή διπλωματικών διαφωνιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία απορρίπτουν τη συμφωνία, θεωρώντας ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και επηρεάζει κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή. Αντίθετα, η Τουρκία επιμένει ότι η συμφωνία αποτελεί νόμιμη άσκηση των δικαιωμάτων της για θαλάσσια οριοθέτηση.
Η νέα αντιπαράθεση στον ΟΗΕ επαναφέρει το ζήτημα στο διεθνές διπλωματικό προσκήνιο, χωρίς ωστόσο να έχει προκύψει από τη συγκεκριμένη συνεδρίαση απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη νομιμότητα του μνημονίου.
Παρά τις έντονες διαφωνίες, η ελληνική αντιπροσωπεία επανέλαβε ότι παραμένει προσηλωμένη στον διάλογο και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, στη βάση του διεθνούς δικαίου και του σεβασμού της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών.
