Ογδόντα έξι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026, από την ιστορική άρνηση της Ελλάδας να υποταχθεί στις απαιτήσεις της φασιστικής Ιταλίας. Ο απανταχού Ελληνισμός τιμά το Έπος του 1940, μια από τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας, με παρελάσεις, δοξολογίες και εκδηλώσεις μνήμης. Στο επίκεντρο των εορτασμών στην Κύπρο βρίσκεται η Λευκωσία, ενώ στην Ελλάδα η μεγάλη στρατιωτική παρέλαση θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη.
Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί ημέρα εθνικής μνήμης και τιμής για όσους αγωνίστηκαν ενάντια στον φασισμό και τον ναζισμό, υπερασπιζόμενοι την ελευθερία και την εθνική ανεξαρτησία.
Η ιστορική νύχτα της 28ης Οκτωβρίου 1940
Ήταν περίπου τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 όταν ο Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα, Εμμανουέλε Γκράτσι, επισκέφθηκε τον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδας, Ιωάννη Μεταξά, για να του επιδώσει τελεσίγραφο εκ μέρους του Μπενίτο Μουσολίνι.
Η φασιστική Ιταλία απαιτούσε να επιτραπεί στα στρατεύματά της να καταλάβουν στρατηγικές θέσεις στην ελληνική επικράτεια.
Η ελληνική απάντηση ήταν αρνητική. Ο Μεταξάς απέρριψε το τελεσίγραφο, απαντώντας στα γαλλικά ότι η εξέλιξη αυτή σήμαινε πόλεμο.
Η ιστορική στάση της ελληνικής κυβέρνησης αποτυπώθηκε στη συλλογική μνήμη με τη λέξη «ΟΧΙ», η οποία εξελίχθηκε σε διαχρονικό σύμβολο αντίστασης.
Λίγες ώρες αργότερα, στις 5:30 το πρωί, οι ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ελλάδα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα.
Το Έπος της Πίνδου και η ελληνική αντεπίθεση
Παρά την αριθμητική και υλική υπεροχή των ιταλικών δυνάμεων, ο ελληνικός στρατός κατάφερε να αποκρούσει την επίθεση.
Οι μάχες στα βουνά της Ηπείρου και της Πίνδου αποτέλεσαν την απαρχή μιας μεγάλης στρατιωτικής προσπάθειας, στην οποία καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν τόσο οι στρατιώτες όσο και ο άμαχος πληθυσμός.
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία κατέχουν οι γυναίκες της Πίνδου, οι οποίες μετέφεραν εφόδια, τρόφιμα και πολεμοφόδια κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Η ελληνική αντεπίθεση οδήγησε στην απώθηση των ιταλικών στρατευμάτων και στην προέλαση του ελληνικού στρατού στη νότια Αλβανία.
Οι εξελίξεις αυτές αποτέλεσαν σημαντική επιτυχία για τις συμμαχικές δυνάμεις κατά τα πρώτα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ελληνική αντίσταση συνεχίστηκε μέχρι τη γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941, η οποία οδήγησε τελικά στην κατοχή της χώρας.
Η συμβολή της Κύπρου στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Η επέτειος έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία και για την Κύπρο, καθώς χιλιάδες Κύπριοι συμμετείχαν στον αγώνα κατά των δυνάμεων του Άξονα.
Παρότι το νησί βρισκόταν τότε υπό βρετανική αποικιακή διοίκηση, Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι και μέλη άλλων κοινοτήτων κατατάχθηκαν στις συμμαχικές δυνάμεις.
Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί από το Υπουργείο Άμυνας και τη βρετανική Υπάτη Αρμοστεία, περισσότεροι από 16.000 εθελοντές κατατάχθηκαν στον βρετανικό στρατό, ενώ Κύπριοι υπηρέτησαν και σε άλλες συμμαχικές μονάδες.
Σημαντική ήταν η δράση του Κυπριακού Συντάγματος, μέλη του οποίου συμμετείχαν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γαλλία, στην Ελλάδα, στη Βόρεια Αφρική, στη Μέση Ανατολή και στην Ιταλία.
Στον αγώνα συμμετείχαν επίσης εκατοντάδες Κύπριες γυναίκες, υπηρετώντας σε βοηθητικά στρατιωτικά σώματα.
Πολλοί Κύπριοι έχασαν τη ζωή τους, τραυματίστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η συμβολή τους αποτελεί σημαντικό, αν και συχνά λιγότερο γνωστό, κεφάλαιο της κυπριακής ιστορίας.
Με δοξολογία και παρέλαση τιμά η Λευκωσία την επέτειο
Στην Κύπρο, οι επίσημοι εορτασμοί θα πραγματοποιηθούν με δοξολογίες και παρελάσεις σε διάφορες πόλεις και κοινότητες.
Στις 10:00 το πρωί θα τελεστεί πανηγυρική δοξολογία στον Καθεδρικό Ναό Αποστόλου Βαρνάβα στη Λευκωσία, χοροστατούντος του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου.
Στη δοξολογία θα παραστούν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, η Πρόεδρος της Βουλής Αννίτα Δημητρίου, η Υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου, ο Πρέσβης της Ελλάδας Κωνσταντίνος Κόλλιας, καθώς και εκπρόσωποι της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.
Τον πανηγυρικό της ημέρας θα εκφωνήσει ο Υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Χρίστος Σενέκης.
Στις 11:00, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο Πρέσβης της Ελλάδας θα δεχθούν τον χαιρετισμό της παρέλασης μπροστά από το οίκημα της Ελληνικής Πρεσβείας.
Στην παρέλαση θα συμμετάσχουν αντιπροσωπευτικά τμήματα παλαιών πολεμιστών, φοιτητών, μαθητών, Προσκόπων, σωματείων και οργανώσεων.
Αντίστοιχες εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν σε ολόκληρη την ελεύθερη Κύπρο, με εκπροσώπους της κυβέρνησης να παρίστανται στις κατά τόπους δοξολογίες και παρελάσεις.
Στη Θεσσαλονίκη η μεγάλη στρατιωτική παρέλαση
Στην Ελλάδα, επίκεντρο των εορτασμών θα αποτελέσει η Θεσσαλονίκη, όπου στις 11:00 θα πραγματοποιηθεί η μεγάλη στρατιωτική παρέλαση στη λεωφόρο Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η παρέλαση θα διεξαχθεί ενώπιον του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, ενώ θα συμμετάσχουν τμήματα των Ενόπλων Δυνάμεων και εκπρόσωποι φορέων και οργανώσεων.
Η Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση θα μεταδώσει απευθείας την παρέλαση από την ΕΡΤ3.
Επετειακές εκδηλώσεις πραγματοποιούνται επίσης στην Αθήνα και σε άλλες ελληνικές πόλεις, καθώς και σε κοινότητες της ελληνικής ομογένειας σε όλο τον κόσμο.
Ένα διαχρονικό μήνυμα ελευθερίας
Ογδόντα έξι χρόνια μετά, η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για την ιστορική μνήμη του Ελληνισμού.
Το Έπος του 1940 υπενθυμίζει τη σημασία της αντίστασης απέναντι στον φασισμό, στην επιβολή διά της βίας και στην καταπάτηση της εθνικής ανεξαρτησίας.
Για την Κύπρο, η επέτειος αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς η μνήμη των αγώνων για την ελευθερία συνδέεται και με τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους της κυπριακής επικράτειας.
Η σημερινή ημέρα αποτελεί, πέρα από ημέρα εορτασμού, ευκαιρία ιστορικής αναστοχασμού για τις θυσίες προηγούμενων γενεών και για την ευθύνη διαφύλαξης της ειρήνης, της δημοκρατίας και της ελευθερίας.
Το «ΟΧΙ» του 1940 παραμένει ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της ιστορικής μνήμης του Ελληνισμού, 86 χρόνια μετά.
Δείτε επίσης:
