Προβληματισμό προκαλούν τα στοιχεία για την παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα που διατίθενται στην κυπριακή αγορά. Την ίδια ώρα που πανευρωπαϊκή έρευνα, την οποία επικαλείται το ΡΙΚ, κατατάσσει την Κύπρο σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση, τα επίσημα αποτελέσματα των ελέγχων του Γενικού Χημείου του Κράτους καταγράφουν υπερβάσεις των επιτρεπόμενων ορίων σε σημαντικό αριθμό δειγμάτων.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του ΡΙΚ, που μεταδόθηκε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου, η Κύπρος φέρεται να κατέχει αρνητική πρωτιά στην Ευρώπη όσον αφορά την παρουσία φυτοφαρμάκων σε φρούτα και λαχανικά.
Ωστόσο, στο δημοσίευμα δεν κατονομάζεται η συγκεκριμένη πανευρωπαϊκή έρευνα ούτε παρουσιάζονται συγκριτικά στοιχεία που να επιτρέπουν την ανεξάρτητη επιβεβαίωση της κατάταξης.
Τι δείχνουν οι επίσημοι έλεγχοι του 2025
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Γενικού Χημείου του Κράτους για το 2025, από τα 466 δείγματα τροφίμων φυτικής προέλευσης που εξετάστηκαν, τα 61, ποσοστό 13,1%, παρουσίασαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων πάνω από τα ανώτατα επιτρεπτά όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από αυτά, 34 δείγματα, δηλαδή το 7,3% του συνόλου, χαρακτηρίστηκαν μη συμμορφούμενα με τη νομοθεσία, αφού λήφθηκε υπόψη η αβεβαιότητα των εργαστηριακών μετρήσεων.
Τα αποτελέσματα αφορούν δείγματα από την κυπριακή αγορά, τόσο εγχώριας όσο και εισαγόμενης προέλευσης, και δεν μπορούν να γενικευτούν αυτομάτως στο σύνολο της κυπριακής παραγωγής.
Οι έλεγχοι ανέδειξαν επίσης περιπτώσεις στις οποίες η εκτιμώμενη έκθεση σε συγκεκριμένα υπολείμματα ξεπερνούσε τα τοξικολογικά όρια αναφοράς για την οξεία έκθεση, γεγονός που απαιτεί ιδιαίτερη αξιολόγηση από τις αρμόδιες αρχές.
Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι αυξημένες ανάγκες φυτοπροστασίας
Μιλώντας στο Τρίτο Πρόγραμμα του ΡΙΚ, ο πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Γεωπόνων, Γιώργος Σπύρου, ανέφερε ότι τα ευρήματα πρέπει να προβληματίσουν, χωρίς ωστόσο να προκαλείται πανικός στους καταναλωτές.
Όπως εξήγησε, η γεωγραφική θέση της Κύπρου και οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν την ανάπτυξη επιβλαβών οργανισμών που επηρεάζουν τις καλλιέργειες φρούτων και λαχανικών.
Αυτό δημιουργεί αυξημένες ανάγκες φυτοπροστασίας, χωρίς όμως να σημαίνει ότι η χρήση χημικών σκευασμάτων πρέπει να αποτελεί τη μοναδική επιλογή.
Ο κ. Σπύρου σημείωσε ότι οι ψεκασμοί δεν μπορούν να σταματήσουν από τη μια μέρα στην άλλη. Υπογράμμισε, ωστόσο, την ανάγκη αλλαγής της καλλιεργητικής νοοτροπίας, ώστε τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα να χρησιμοποιούνται μόνο όπου είναι απαραίτητα και να αξιοποιούνται εναλλακτικές μέθοδοι προστασίας.
Στο τραπέζι η συνταγογράφηση φυτοφαρμάκων
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Γεωπόνων στην πρόταση για συνταγογράφηση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Οργάνωση υποστηρίζει την εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος, ώστε οι παραγωγοί να καθοδηγούνται από κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες ως προς την επιλογή των σκευασμάτων, τη δοσολογία και τη συχνότητα εφαρμογής τους.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε να συμβάλει στον περιορισμό των περιττών ψεκασμών και στην ορθότερη εφαρμογή των μέτρων φυτοπροστασίας.
Ανάλογες εισηγήσεις έχουν διατυπωθεί και από επιστήμονες του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, οι οποίοι επισημαίνουν την ανάγκη καλύτερης παρακολούθησης της χρήσης φυτοφαρμάκων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις.
Τι ισχύει για τα βιολογικά προϊόντα
Ο Γιώργος Σπύρου αναφέρθηκε και στην παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε προϊόντα που διατίθενται ως βιολογικά.
Διευκρίνισε ότι η βιολογική γεωργία δεν αποκλείει κάθε μορφή ψεκασμού, καθώς επιτρέπει τη χρήση συγκεκριμένων εγκεκριμένων σκευασμάτων, υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
Η ανίχνευση υπολειμμάτων σε ένα βιολογικό προϊόν δεν αποδεικνύει από μόνη της παράνομη χρήση φυτοφαρμάκων. Απαιτείται εξέταση της ουσίας που εντοπίστηκε, της συγκέντρωσής της και των πιθανών πηγών επιμόλυνσης.
Άλλο η ανίχνευση υπολειμμάτων, άλλο η υπέρβαση των ορίων
Σημαντική είναι η διάκριση ανάμεσα στην ανίχνευση φυτοφαρμάκων και στη διαπίστωση ότι ένα τρόφιμο παραβιάζει τα νόμιμα όρια.
Η παρουσία μιας ουσίας σε εργαστηριακή ανάλυση δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι το προϊόν είναι επικίνδυνο για κατανάλωση. Αντίστοιχα, η υπέρβαση ενός νομοθετικού ορίου απαιτεί διερεύνηση και αξιολόγηση του ενδεχόμενου κινδύνου.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), στην έκθεσή της για τους ελέγχους του 2024, διαπιστώνει ότι η συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά όρια παραμένει γενικά υψηλή και ότι ο συνολικός εκτιμώμενος κίνδυνος για τους καταναλωτές από τα εξεταζόμενα υπολείμματα είναι χαμηλός.
Ζητούμενο η πρόληψη και οι αποτελεσματικοί έλεγχοι
Τα πρόσφατα ευρήματα επαναφέρουν στο προσκήνιο την ανάγκη ορθολογικής χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων, αποτελεσματικής εποπτείας της αγοράς και συνεχούς εκπαίδευσης των παραγωγών.
Η ενίσχυση των ελέγχων, η δυνατότητα ιχνηλάτησης των προϊόντων και η προώθηση εναλλακτικών μεθόδων φυτοπροστασίας αποτελούν σημαντικά εργαλεία για τον περιορισμό των υπολειμμάτων στα τρόφιμα.
Το ζητούμενο δεν είναι η πρόκληση ανησυχίας στους καταναλωτές, αλλά η διασφάλιση ότι τα τρόφιμα που φτάνουν στο τραπέζι τους πληρούν τις απαιτήσεις της νομοθεσίας και ότι η κυπριακή γεωργία μπορεί να περιορίσει την εξάρτησή της από την εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων.
