Σε διπλωματική κινητοποίηση βρίσκονται Κύπρος και Ελλάδα μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης, με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη να διαβεβαιώνει ότι η Λευκωσία προβαίνει σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαιώνει ότι η συμφωνία δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών, ενώ Αθήνα και Κάιρο συζητούν την επέκταση της μεταξύ τους οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών προς τα ανατολικά.
Η νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο προέκυψε μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς προέρχεται από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο στο παρελθόν είχε αντιταχθεί στη συγκεκριμένη συμφωνία.
Τηλεφωνική επικοινωνία Χριστοδουλίδη–Μητσοτάκη
Σε δηλώσεις του το βράδυ της Πέμπτης 22 Οκτωβρίου, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επιβεβαίωσε ότι είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, με αντικείμενο τις τελευταίες εξελίξεις και τα επόμενα βήματα των δύο χωρών.
Όπως ανέφερε, Λευκωσία και Αθήνα βρίσκονται σε συνεχή επαφή, ενώ στενή συνεργασία υπάρχει και μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών, Κωνσταντίνου Κόμπου και Γιώργου Γεραπετρίτη.
Παράλληλα, πραγματοποιούνται διαβουλεύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο και επαφές με εταίρους της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο Πρόεδρος υπογράμμισε ότι αρκετές από τις διπλωματικές ενέργειες πραγματοποιούνται χωρίς δημοσιότητα, με στόχο τη διαφύλαξη των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου στη βάση του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απορρίπτει τη συμφωνία
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επίσημη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σε κοινή δήλωσή τους, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξέφρασαν την έντονη αποδοκιμασία τους για την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου.
Οι δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επαναβεβαίωσαν τη θέση που είχε υιοθετήσει η ΕΕ το 2019, σύμφωνα με την οποία το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, εξέφρασαν την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Κύπρο και την Ελλάδα.
Η ευρωπαϊκή θέση διευκρινίζει ότι η νέα κοινοβουλευτική έγκριση δεν καθιστά τη συμφωνία δεσμευτική για χώρες που δεν αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη.
Ελλάδα και Αίγυπτος εξετάζουν επέκταση της ΑΟΖ προς την Κύπρο
Μια σημαντική εξέλιξη καταγράφεται και στις σχέσεις Ελλάδας–Αιγύπτου.
Σύμφωνα με το διεθνές πρακτορείο Reuters, Αθήνα και Κάιρο βρίσκονται σε συζητήσεις για ενδεχόμενη επέκταση της μεταξύ τους συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης ανατολικότερα, προς την περιοχή της Κύπρου.
Ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωσε ότι οποιαδήποτε τέτοια επέκταση θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος είχαν υπογράψει το 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών τους.
Οι νέες διαβουλεύσεις ενδέχεται να αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία για τη διαμόρφωση των θαλάσσιων ορίων στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς ωστόσο να έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής νέα συμφωνία.
Γιατί αμφισβητείται το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η συμφωνία του 2019 επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσια όρια μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, μέσω περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου στην οποία προβάλλονται θαλάσσια δικαιώματα και από άλλα κράτη.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η χάραξη παραγνωρίζει την ύπαρξη και τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, κυρίως της Κρήτης και των Δωδεκανήσων.
Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει επίσης απορρίψει το μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου που αφορούν τα δικαιώματα των νησιών σε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και υφαλοκρηπίδα.
Από την πλευρά της, η Τουρκία απορρίπτει τις ενστάσεις, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία είναι νόμιμη και ανταποκρίνεται στις αρχές της δίκαιης θαλάσσιας οριοθέτησης.
Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, υποστήριξε μάλιστα ότι η πρόσφατη απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου αποτελεί αποδοχή μιας συμφωνίας που, κατά την Άγκυρα, βρίσκεται ήδη σε ισχύ από το 2019.
Ψήφισμα της κυπριακής Βουλής για ευρωπαϊκά μέτρα
Στο μεταξύ, η Ολομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων ενέκρινε την Πέμπτη ψήφισμα καταδίκης του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Το ψήφισμα, που κατατέθηκε από το ΔΗΚΟ, εγκρίθηκε με 44 ψήφους υπέρ και ζητεί συντονισμένη διπλωματική πρωτοβουλία, καθώς και εξέταση περιοριστικών μέτρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μεταξύ άλλων, καλείται η ΕΕ να εξετάσει στοχευμένες κυρώσεις σε πρόσωπα και οντότητες που συμμετέχουν στην εφαρμογή του μνημονίου, καθώς και την αντιμετώπιση ενδεχόμενων νέων παράνομων ερευνών ή γεωτρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πρόκειται για αιτήματα που διατυπώνονται στο ψήφισμα της κυπριακής Βουλής και όχι για κυρώσεις που έχουν ήδη αποφασιστεί από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Διπλωματικές επαφές και με το Ισραήλ
Στην υπόθεση παρενέβη και το Ισραήλ, με τον Υπουργό Εξωτερικών, Γκίντεον Σάαρ, να συζητά το τουρκολιβυκό μνημόνιο με τον Κύπριο ομόλογό του, Κωνσταντίνο Κόμπο.
Ο Ισραηλινός Υπουργός υποστήριξε ότι η συμφωνία υπονομεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα πολλών χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τηλεφωνική επικοινωνία εντάσσεται στον ευρύτερο κύκλο επαφών που πραγματοποιεί η κυπριακή διπλωματία με χώρες της περιοχής.
Το επόμενο βήμα
Παρά τις σαφείς τοποθετήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις αντιδράσεις των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, δεν έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής νέο κοινό πακέτο ευρωπαϊκών μέτρων ως απάντηση στην απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου.
Οι επόμενες διπλωματικές κινήσεις της Λευκωσίας και της Αθήνας αναμένεται να επικεντρωθούν στη διατήρηση του ζητήματος στην ευρωπαϊκή και διεθνή ατζέντα, καθώς και στον συντονισμό με τις χώρες που έχουν εκφράσει αντίθεση στη συμφωνία.
Καθοριστικό ζητούμενο παραμένει κατά πόσο η έγκριση του μνημονίου θα συνοδευτεί από νέες πρακτικές ενέργειες στη θάλασσα, οι οποίες θα μπορούσαν να αυξήσουν περαιτέρω την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
