Αντιμέτωπη με σοβαρές οικονομικές κυρώσεις από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται η Κυπριακή Δημοκρατία, εξαιτίας της πολύχρονης καθυστέρησης στην αποκατάσταση των χωματερών Βατί και Κοτσιάτη, αλλά και των ανεπαρκειών στη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων. Την ίδια ώρα, γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας, που αποκαλύπτει ο «Φιλελεύθερος», περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα του κράτους να αναζητήσει από εργολάβους ή Τοπικές Αρχές την καταβολή ενδεχόμενων ευρωπαϊκών προστίμων.
Η υπόθεση αναδεικνύει το οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος των καθυστερήσεων στον τομέα διαχείρισης αποβλήτων, καθώς οι κυπριακές αρχές καλούνται να αντιμετωπίσουν δύο διαφορετικές διαδικασίες ενώπιον της ευρωπαϊκής Δικαιοσύνης.
Η πρώτη αφορά την αποκατάσταση παλαιών χωματερών, για τις οποίες υπάρχει καταδικαστική απόφαση από το 2013, ενώ η δεύτερη συνδέεται με την ανεπαρκή επεξεργασία απορριμμάτων πριν από την υγειονομική ταφή.
Τι προβλέπει η γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε ο «Φιλελεύθερος», στις 30 Ιουλίου 2026 η Νομική Υπηρεσία απέστειλε γνωμοδότηση προς τον γενικό διευθυντή του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος.
Το Υπουργείο είχε προηγουμένως υποβάλει, στις 28 Μαΐου, τέσσερα ερωτήματα σχετικά με τη δυνατότητα ανάκτησης ή μετακύλισης πιθανών ευρωπαϊκών χρηματικών κυρώσεων σε τρίτους.
Στο επίκεντρο βρίσκονταν οι ευθύνες εργολάβων που είχαν αναλάβει έργα αποκατάστασης, αλλά και των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Κατά το δημοσίευμα, η Νομική Υπηρεσία ξεκαθάρισε ότι, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο, η ευθύνη για τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ευρωπαϊκές οδηγίες βαρύνει το κράτος μέλος.
Το γεγονός ότι συγκεκριμένες αρμοδιότητες ασκούνται από Τοπικές Αρχές ή ανατίθενται σε ιδιώτες δεν απαλλάσσει την Κυπριακή Δημοκρατία από την ευθύνη της έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μπορεί το κράτος να διεκδικήσει χρήματα από εργολάβους;
Η γνωμοδότηση δεν αποκλείει κάθε δυνατότητα αναζήτησης ευθυνών από τρίτα πρόσωπα, θέτει όμως συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Για να στοιχειοθετηθεί ευθύνη εργολάβου, πρέπει να αποδειχθεί αμέλεια ή παράβαση της νομοθεσίας.
Παράλληλα, εάν το κράτος επιθυμεί να διεκδικήσει ποσά με βάση συμβάσεις για έργα αποκατάστασης χωματερών, απαιτείται προηγουμένως η εξέταση των συγκεκριμένων συμβατικών όρων.
Η Νομική Υπηρεσία, σύμφωνα πάντα με το δημοσίευμα, επισήμανε ότι δεν μπορεί να αξιολογηθεί η δυνατότητα ανάκτησης ποσών χωρίς να τεθούν ενώπιόν της οι σχετικές συμβάσεις.
Σε ό,τι αφορά τις Τοπικές Αρχές, η γνωμοδότηση αναφέρει ότι θα μπορούσε να εξεταστεί ειδική νομοθετική ρύθμιση για τη μελλοντική κατανομή οικονομικών ευθυνών, υπό την προϋπόθεση ότι θα καθορίζονται σαφώς οι αρμοδιότητες και οι υποχρεώσεις τους.
Επομένως, η ευθύνη της Κυπριακής Δημοκρατίας έναντι της ΕΕ παραμένει ανεξάρτητη από το κατά πόσο θα μπορούσαν να προκύψουν αξιώσεις κατά τρίτων στο εσωτερικό της χώρας.
Πρόστιμο €5.160 την ημέρα ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Σοβαρό είναι το ενδεχόμενο οικονομικών κυρώσεων για τη μη ολοκλήρωση της αποκατάστασης των χωματερών Βατί, στην επαρχία Λεμεσού, και Κοτσιάτη, στην επαρχία Λευκωσίας.
Η υπόθεση έχει τις ρίζες της στην καταδικαστική απόφαση που εξέδωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 18 Ιουλίου 2013.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η Κύπρος εξακολουθεί να μην έχει συμμορφωθεί πλήρως με την απόφαση, καθώς οι δύο χώροι δεν έχουν αποκατασταθεί και κλείσει οριστικά με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.
Στη νέα προσφυγή της, η οποία καταχωρήθηκε στο Δικαστήριο στις 20 Οκτωβρίου 2025, η Κομισιόν ζητά δύο διαφορετικές οικονομικές κυρώσεις.
Η πρώτη αφορά κατ’ αποκοπή ποσό που θα υπολογιστεί με συντελεστή €575 για κάθε ημέρα από την απόφαση του 2013 μέχρι την πλήρη συμμόρφωση ή την έκδοση νέας δικαστικής απόφασης, όποιο από τα δύο συμβεί πρώτο.
Το ελάχιστο ποσό που ζητείται είναι €160.000.
Η δεύτερη κύρωση αφορά ημερήσια χρηματική ποινή €5.160, η οποία θα αρχίσει να εφαρμόζεται από την έκδοση ενδεχόμενης νέας καταδικαστικής απόφασης, εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται η παράβαση.
Οι κυρώσεις αυτές αποτελούν αιτήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δεν έχουν ακόμη επιβληθεί από το Δικαστήριο.
Νέα παραπομπή για το 21% των αποβλήτων που θάβονται χωρίς επεξεργασία
Πέρα από την υπόθεση των παλαιών χωματερών, η Κύπρος αντιμετωπίζει και δεύτερη διαδικασία για τον τρόπο διαχείρισης των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων.
Στις 1 Οκτωβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την απόφασή της να παραπέμψει την Κυπριακή Δημοκρατία στο Δικαστήριο της ΕΕ, λόγω μη ορθής εφαρμογής της οδηγίας για την υγειονομική ταφή και της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, το 21% των αποβλήτων που παράγονται στην Κύπρο οδηγείται σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς προηγούμενη επεξεργασία.
Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις δεν διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα για την επεξεργασία των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η χώρα δεν έχει δημιουργήσει ολοκληρωμένο και επαρκές δίκτυο εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων, όπως απαιτεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Πρόκειται για διαφορετική υπόθεση από εκείνη των χωματερών Βατί και Κοτσιάτη. Τα συγκεκριμένα ποσά των €575 και €5.160 ημερησίως δεν αφορούν τη νέα παραπομπή του Οκτωβρίου 2026.
Η απάντηση του Υπουργείου Γεωργίας
Με ανακοίνωσή του στις 2 Οκτωβρίου, το Υπουργείο Γεωργίας αναγνώρισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η νέα παραπομπή αφορά προβλήματα συμμόρφωσης που είχαν διαπιστωθεί κατά τα προηγούμενα χρόνια και για τα οποία βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη διορθωτικές ενέργειες.
Σύμφωνα με το Υπουργείο, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων στην επαρχία Πάφου, όπου απαιτούνται πρόσθετες υποδομές για τη μείωση των απορριμμάτων που καταλήγουν σε υγειονομική ταφή.
Παράλληλα, προωθούνται παρεμβάσεις για τη λειτουργία και αναβάθμιση των εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων στο Πεντάκωμο και στην Κόσιη.
Η κυβερνητική στρατηγική προβλέπει επίσης επέκταση της χωριστής συλλογής ανακυκλώσιμων και οργανικών αποβλήτων, καθώς και ενίσχυση της διαλογής στην πηγή.
Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι οι μεταβατικές υποδομές σχεδιάζονται ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν και στο μελλοντικό σύστημα διαχείρισης απορριμμάτων.
Το οικονομικό βάρος και οι φορολογούμενοι
Η γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η επιβολή προστίμων από το Δικαστήριο της ΕΕ θα δημιουργούσε πρόσθετη επιβάρυνση στα δημόσια οικονομικά.
Η Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι υπόλογη έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών, ακόμη και εάν υπάρχουν εσωτερικές διαφωνίες για τις ευθύνες στην εκτέλεση έργων ή στη διαχείριση συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.
Το εάν θα μπορούσε να ανακτηθεί μέρος των ποσών από εργολάβους ή άλλους φορείς θα εξαρτηθεί από τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις, τους συμβατικούς όρους και την απόδειξη συγκεκριμένων παραβάσεων.
Σε περίπτωση επιβολής κυρώσεων που δεν μπορούν να ανακτηθούν από τρίτους, το κόστος θα βαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι η συμμόρφωση
Πέρα από τις πιθανές οικονομικές συνέπειες, οι δύο ευρωπαϊκές διαδικασίες καταδεικνύουν τη μακροχρόνια δυσκολία της Κύπρου να ολοκληρώσει τις υποδομές και τις διαδικασίες που απαιτούνται για την ορθή διαχείριση των αποβλήτων.
Η αποκατάσταση των παλαιών χωματερών, η επαρκής επεξεργασία των σύμμεικτων απορριμμάτων και η μείωση της εξάρτησης από την υγειονομική ταφή αποτελούν υποχρεώσεις που παραμένουν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής αξιολόγησης.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό τόσο για την εξέλιξη των δικαστικών διαδικασιών όσο και για την πρόοδο των έργων που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η Κυπριακή Δημοκρατία θα κληθεί να καταβάλει πρόστιμα, αλλά και κατά πόσο θα καταφέρει να προχωρήσει εγκαίρως στις αναγκαίες αλλαγές, ώστε να αποφευχθούν νέες παραβάσεις και πρόσθετες οικονομικές επιβαρύνσεις.
