Σε ένα νέο επίπεδο επιδιώκει να αναβαθμίσει τη στρατιωτική συνεργασία της με την Αίγυπτο η Τουρκία, προτείνοντας κοινή ναυπήγηση πολεμικών πλοίων στα πρότυπα του εξοπλιστικού προγράμματος που υλοποιεί με το Πακιστάν. Η πρόταση διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια μεγάλης κοινής ναυτικής άσκησης στην Ανατολική Μεσόγειο, την ώρα που παραμένουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ Άγκυρας και Καΐρου για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις και το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Την πρόθεση της Τουρκίας γνωστοποίησε ο αρχηγός του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, ναύαρχος Ερτζιουμέντ Τατλίογλου, στο περιθώριο της άσκησης «Θάλασσα Φιλίας 2026», η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 4 έως τις 9 Νοεμβρίου στα ανοικτά της Αλεξάνδρειας.
Οι δηλώσεις του έγιναν παρουσία της αιγυπτιακής στρατιωτικής ηγεσίας και αποτελούν την πιο πρόσφατη ένδειξη της ταχείας προσέγγισης των δύο χωρών στον αμυντικό τομέα.
Το τουρκικό σχέδιο για κοινή κατασκευή πολεμικών πλοίων
Ο Τούρκος ναύαρχος ανακοίνωσε ότι η Άγκυρα επιδιώκει την ανάπτυξη κοινών ναυπηγικών δραστηριοτήτων με την Αίγυπτο, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία που έχει αποκτήσει από το πρόγραμμα MİLGEM.
Πρόκειται για το πρόγραμμα ανάπτυξης πολεμικών πλοίων του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, το οποίο έχει αποτελέσει τη βάση και για τη συνεργασία της Τουρκίας με το Πακιστάν στην κατασκευή κορβετών.
Στο πλαίσιο εκείνης της συμφωνίας προβλέφθηκε η ναυπήγηση τεσσάρων κορβετών, δύο σε τουρκικά και δύο σε πακιστανικά ναυπηγεία, με μεταφορά τεχνογνωσίας.
Ο Τατλίογλου παρουσίασε τη συνεργασία αυτή ως πιθανό πρότυπο για μια αντίστοιχη σύμπραξη με το Κάιρο.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί συμφωνία για κοινή ναυπήγηση πλοίων μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου.
Δεν έχουν επίσης προσδιοριστεί ο τύπος και ο αριθμός των πλοίων, τα ναυπηγεία που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν, το κόστος ή κάποιο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Μεγάλη ναυτική άσκηση στα ανοικτά της Αλεξάνδρειας
Οι δηλώσεις έγιναν κατά την ολοκλήρωση της άσκησης «Θάλασσα Φιλίας 2026», στην οποία συμμετείχαν σημαντικές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις των δύο χωρών.
Από τουρκικής πλευράς συμμετείχαν το πλοίο αμφίβιων επιχειρήσεων TCG Anadolu, η φρεγάτα TCG Gaziantep και το ταχύ περιπολικό TCG Meltem.
Στην άσκηση χρησιμοποιήθηκαν επίσης τρία μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar TB3, ελικόπτερα SH-70 και AH-1W, καθώς και μη επανδρωμένα θαλάσσια συστήματα.
Η Αίγυπτος συμμετείχε με το πλοίο αμφίβιων επιχειρήσεων Gamal Abdel Nasser και άλλα πέντε πολεμικά πλοία, μεταξύ των οποίων το El Fateh.
Οι δραστηριότητες περιλάμβαναν επιχειρήσεις ειδικών ναυτικών δυνάμεων, αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών, επιχειρήσεις επιβίβασης σε πλοία και συνδυασμένες κινήσεις ναυτικών και εναέριων μέσων.
Σύμφωνα με τον Τούρκο ναύαρχο, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας για μη επανδρωμένα συστήματα, κατευθυνόμενα πυρομαχικά, τορπίλες και ναυτικές νάρκες.
Από την πολιτική ρήξη στη στρατιωτική συνεργασία
Η νέα πρωτοβουλία αποτελεί συνέχεια της σταδιακής εξομάλυνσης των σχέσεων Άγκυρας και Καΐρου.
Οι δύο χώρες είχαν οδηγηθεί σε σοβαρή πολιτική αντιπαράθεση μετά την ανατροπή του Αιγύπτιου Προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι το 2013, καθώς ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε στηρίξει τον ανατραπέντα ηγέτη.
Ακολούθησε μακρά περίοδος διπλωματικής ψυχρότητας, η οποία επηρέασε και τη στρατιωτική συνεργασία.
Το 2023 συμφωνήθηκε η πλήρης αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων και η επανατοποθέτηση πρεσβευτών.
Τον Σεπτέμβριο του 2025 πραγματοποιήθηκε η πρώτη κοινή ναυτική άσκηση των δύο χωρών μετά από δεκατρία χρόνια.
Η προσέγγιση επιταχύνθηκε περαιτέρω τον Φεβρουάριο του 2026, όταν ο Ερντογάν επισκέφθηκε το Κάιρο και συναντήθηκε με τον Πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι.
Κατά τη συνάντηση υπογράφηκαν συμφωνίες και μνημόνια συνεργασίας σε διάφορους τομείς, περιλαμβανομένης της άμυνας.
Τον Ιούνιο ακολούθησε κοινός σχεδιασμός στρατιωτικών δραστηριοτήτων, ενώ τον Σεπτέμβριο υπεγράφη νέο μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ αιγυπτιακών εταιρειών στρατιωτικής παραγωγής και της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας MKE.
Η πρόταση για κοινά πολεμικά πλοία εντάσσεται σε αυτή τη διαδοχική ενίσχυση των αμυντικών σχέσεων.
Το αγκάθι της ΑΟΖ – Η τουρκική πρόταση για 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα
Η στρατιωτική προσέγγιση δεν έχει συνοδευτεί από αντίστοιχη συμφωνία στις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Η Τουρκία επιδιώκει να συνάψει συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο, προβάλλοντας την άποψη ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προσφέρει στο Κάιρο μεγαλύτερη έκταση θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Στα τέλη Οκτωβρίου, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να εξασφαλίσει περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα πρόσθετης θαλάσσιας δικαιοδοσίας με συμφωνία οριοθέτησης με την Τουρκία, σε σύγκριση με το σενάριο οριοθέτησης που προβάλλει η Άγκυρα για την Ελλάδα.
Η συγκεκριμένη εκτίμηση αποτελεί επίσημη τουρκική θέση και δεν συνιστά συμφωνημένο ή ανεξάρτητα επιβεβαιωμένο υπολογισμό.
Το Κάιρο δεν έχει αποδεχθεί την πρόταση αυτή, ενώ διατηρεί σε ισχύ τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψε με την Ελλάδα τον Αύγουστο του 2020.
Η Αίγυπτος απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η διαφωνία έγινε ιδιαίτερα εμφανής τον Οκτώβριο, μετά την απόφαση του Κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Στις 21 Οκτωβρίου, το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε επισήμως τη συγκεκριμένη απόφαση, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για την Αίγυπτο και παραβιάζει τα θαλάσσια δικαιώματά της.
Η θέση αυτή επαναλήφθηκε στις 23 Οκτωβρίου, κατά τη συνάντηση του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν στην Κωνσταντινούπολη.
Σύμφωνα με την επίσημη αιγυπτιακή ενημέρωση της επόμενης ημέρας, ο Αμπντελάτι χαρακτήρισε το μνημόνιο νομικά ανίσχυρο και υπογράμμισε την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Το Κάιρο διατηρεί την αντίθεσή του σε οποιαδήποτε ενέργεια που βασίζεται στο συγκεκριμένο μνημόνιο και θα μπορούσε να επηρεάσει τις θαλάσσιες ζώνες που διεκδικεί.
Αθήνα και Κάιρο συζητούν επέκταση της συμφωνίας του 2020
Την ίδια στιγμή, Ελλάδα και Αίγυπτος επιδιώκουν να επεκτείνουν τη συνεργασία τους στον τομέα των θαλάσσιων οριοθετήσεων.
Σε δηλώσεις του στις 4 Νοεμβρίου, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ανακοίνωσε την έναρξη τεχνικών συζητήσεων για επέκταση της υφιστάμενης ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας ΑΟΖ.
Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία του Αυγούστου του 2020 αφορά μερική οριοθέτηση και δεν καλύπτει το σύνολο των δυνητικών θαλάσσιων ορίων των δύο χωρών.
Ο Έλληνας υπουργός εξέφρασε την εκτίμηση ότι οι νέες συζητήσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί νέα συμφωνία επέκτασης της οριοθέτησης.
Τι σημαίνει η προσέγγιση για την Ανατολική Μεσόγειο
Η ταυτόχρονη ανάπτυξη της τουρκοαιγυπτιακής στρατιωτικής συνεργασίας και η διατήρηση των διαφορών στις θαλάσσιες ζώνες αναδεικνύουν τη σύνθετη διπλωματική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αίγυπτος επιδιώκει να ενισχύσει τις αμυντικές και οικονομικές σχέσεις της με την Τουρκία, χωρίς μέχρι στιγμής να μεταβάλλει την επίσημη στάση της απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Παράλληλα, συνεχίζει τη συνεργασία της με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία σε περιφερειακά και ενεργειακά ζητήματα.
Για την Άγκυρα, η επέκταση της αμυντικής συνεργασίας με το Κάιρο δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες εξαγωγής εξοπλισμών, τεχνογνωσίας και ανάπτυξης κοινών βιομηχανικών προγραμμάτων.
Για την Αίγυπτο, η συνεργασία με την Τουρκία προσφέρει τη δυνατότητα διεύρυνσης των αμυντικών της επιλογών και πρόσβασης σε νέες τεχνολογίες, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως αλλαγή των θαλάσσιων διεκδικήσεών της.
Πρόταση χωρίς συμφωνία – Το επόμενο βήμα
Παρά τη δημόσια εκδήλωση πρόθεσης της τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας, η πιθανή κοινή ναυπήγηση πολεμικών πλοίων βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο.
Δεν υπάρχει ανακοινωμένο συμβόλαιο, συγκεκριμένο πρόγραμμα ή επίσημη επιβεβαίωση από το Κάιρο ότι έχει αποφασιστεί η συμμετοχή σε κοινό ναυπηγικό έργο.
Η εξέλιξη αποτυπώνει, ωστόσο, τη διεύρυνση της συνεργασίας των δύο χωρών στον τομέα της άμυνας.
Το επόμενο διάστημα θα φανεί κατά πόσο η πρόταση θα μετατραπεί σε συγκεκριμένο βιομηχανικό πρόγραμμα και εάν η ενίσχυση των διμερών σχέσεων θα συνοδευτεί από οποιαδήποτε πρόοδο στις εκκρεμείς διαφωνίες για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Προς το παρόν, η Άγκυρα και το Κάιρο ενισχύουν τη στρατιωτική τους συνεργασία, διατηρώντας διαφορετικές θέσεις σε ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου.
