Στην τελική ευθεία βρίσκεται η αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo από το Ηράκλειο, με προορισμό τις θαλάσσιες περιοχές όπου θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Ο απόπλους αναμένεται την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου, ύστερα από διαδοχικές καθυστερήσεις και έντονες διπλωματικές διεργασίες μεταξύ Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η Τουρκία θα περιοριστεί σε διπλωματικές αντιδράσεις ή θα επιχειρήσει να εμποδίσει τις εργασίες, όπως είχε συμβεί στην περιοχή της Κάσου το καλοκαίρι του 2024.
Σύμφωνα με πληροφορίες του «Πρώτου Θέματος», οι οποίες αποδίδονται σε πηγές της εταιρείας που διαχειρίζεται το πλοίο, το Abeille Marengo αναμένεται να αποπλεύσει την Τετάρτη από το λιμάνι του Ηρακλείου.
Η αναχώρηση είχε αρχικά τοποθετηθεί σε προηγούμενες ημερομηνίες, χωρίς τελικά να πραγματοποιηθεί.
Μετά τον απόπλου, το ερευνητικό πλοίο προβλέπεται να εκτελέσει δοκιμές βαθμονόμησης των αισθητήρων και των μετρητικών συστημάτων του, διαδικασία που υπολογίζεται ότι θα διαρκέσει περίπου 24 ώρες.
Στη συνέχεια θα κινηθεί προς τα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Καρπάθου, όπου αναμένεται να ξεκινήσει η ουσιαστική φάση των υποθαλάσσιων ερευνών.
Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί η πραγματοποίηση του απόπλου.
Επίσημη αδειοδότηση από Ελλάδα και Κύπρο
Στις 6 Νοεμβρίου, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την ολοκλήρωση των διαδικασιών αδειοδότησης για τις εργασίες έρευνας και πόντισης καλωδίου στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector.
Η απόφαση εκδόθηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, έπειτα από σχετικό αίτημα της γαλλικής εταιρείας Nexans, για λογαριασμό της εταιρείας υλοποίησης του έργου.
Προηγήθηκε θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής για τις θαλάσσιες έρευνες.
Ακολούθως εκδόθηκαν οι σχετικές NAVTEX, δηλαδή οι αγγελίες προς ναυτιλλομένους που ενημερώνουν για τις προγραμματισμένες δραστηριότητες στη θάλασσα.
Την ίδια ημέρα, ο ΑΔΜΗΕ και η Great Sea Interconnector S.A. επιβεβαίωσαν επισήμως ότι οι αναγκαίες ναυτιλιακές αναγγελίες έχουν εκδοθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Οι έρευνες θα συλλέξουν πρόσθετα στοιχεία για τον βυθό, τα οποία είναι απαραίτητα για τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό του καλωδίου.
Η γαλλική διακοίνωση που προκάλεσε συζητήσεις
Σημαντικό μέρος των διπλωματικών διεργασιών αφορά τη ρηματική διακοίνωση που απέστειλε η Γαλλία προς την Τουρκία.
Σύμφωνα με πληροφορίες ελληνικών μέσων ενημέρωσης, η γαλλική πλευρά επιχείρησε να ενημερώσει την Άγκυρα για την έναρξη των ερευνών, επιδιώκοντας παράλληλα να αποτρέψει νέα ένταση στη θάλασσα.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το κατά πόσο μια τέτοια επικοινωνία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Τουρκία ως επιχείρημα για τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Έλληνας κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απέρριψε κατηγορηματικά την ερμηνεία ότι η Γαλλία ζήτησε τουρκική άδεια για τις εργασίες.
Σε δηλώσεις του στην ΕΡΤ, ξεκαθάρισε ότι η αδειοδότηση πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά μέσω των αρμόδιων ελληνικών και κυπριακών αρχών.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να θέσει υπό διαπραγμάτευση τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Αντίστοιχα, ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου διευκρίνισε ότι η γαλλική διακοίνωση είχε ενημερωτικό χαρακτήρα.
Το πλήρες περιεχόμενο του διπλωματικού εγγράφου δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
Η αντίδραση της Τουρκίας και το μήνυμα Φιντάν
Η έκδοση των NAVTEX από Ελλάδα και Κύπρο προκάλεσε την αντίδραση της Τουρκίας, η οποία προχώρησε σε δική της ναυτική αναγγελία.
Η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει διεκδικήσεις για θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, αμφισβητώντας την ελληνική προσέγγιση για την έκταση της υφαλοκρηπίδας και των σχετικών δικαιοδοσιών.
Ωστόσο, σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους έντασης, οι δημόσιες τοποθετήσεις της τουρκικής πλευράς υπήρξαν μέχρι στιγμής συγκρατημένες.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σε δηλώσεις που δημοσίευσε η «Καθημερινή», έδωσε την εικόνα ότι το ζήτημα των NAVTEX αντιμετωπίζεται χωρίς ιδιαίτερη ένταση.
Η στάση αυτή δημιούργησε προσδοκίες ότι οι έρευνες ενδέχεται να προχωρήσουν χωρίς σοβαρή παρεμπόδιση.
Παρά ταύτα, οι ελληνικές και κυπριακές αρχές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς η πραγματική αντίδραση της Άγκυρας θα φανεί όταν το γαλλικό πλοίο φτάσει στην περιοχή των ερευνών.
Το προηγούμενο του 2024 στην Κάσο
Η επιφυλακτικότητα συνδέεται άμεσα με τα γεγονότα του Ιουλίου 2024.
Τότε, το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume πραγματοποιούσε εργασίες για τη μελλοντική πόντιση υποθαλάσσιου καλωδίου στο πλαίσιο του GSI.
Η παρουσία του στην περιοχή μεταξύ Κάσου και Καρπάθου προκάλεσε έντονη κινητοποίηση του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού.
Τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν στην περιοχή, με την Άγκυρα να προβάλλει αξιώσεις που αφορούσαν την υφαλοκρηπίδα.
Ακολούθησαν διπλωματικές επαφές μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας, προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση.
Οι έρευνες διακόπηκαν, δημιουργώντας σημαντική καθυστέρηση στην πορεία του έργου.
Η επιστροφή ερευνητικού πλοίου στην ευρύτερη περιοχή θεωρείται πλέον κρίσιμη δοκιμασία για τη δυνατότητα υλοποίησης της διασύνδεσης χωρίς νέα εμπόδια.
Ενεργοποιείται και η διαδικασία για τα €25 εκατομμύρια της Κύπρου
Η νέα κινητικότητα για το GSI έχει και άμεση οικονομική διάσταση για τη Λευκωσία.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είχε συνδέσει την καταβολή της πρώτης συνεισφοράς ύψους €25 εκατομμυρίων με την έκδοση NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών.
Ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός είχε εξηγήσει τον Οκτώβριο ότι η καταβολή αφορά ένα έργο που πρέπει να παρουσιάζει συγκεκριμένη πρόοδο.
Σύμφωνα με πληροφορίες του StockWatch της 9ης Νοεμβρίου, μετά την έκδοση των ναυτιλιακών αναγγελιών ξεκίνησαν οι διαδικασίες για την καταβολή του ποσού.
Δεν έχει, ωστόσο, επιβεβαιωθεί ότι τα €25 εκατομμύρια έχουν ήδη εκταμιευθεί.
Παράλληλα, παραμένουν οικονομικές εκκρεμότητες σχετικά με το συνολικό κόστος και τη χρηματοδότηση της διασύνδεσης.
Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου έχει αναγνωρίσει μέχρι στιγμής δαπάνες ύψους €82 εκατομμυρίων, έναντι αιτημάτων που, σύμφωνα με τις δηλώσεις του Υπουργού Ενέργειας, ανέρχονται σε περίπου €302 εκατομμύρια.
Σε εξέλιξη βρίσκεται επίσης η αξιολόγηση του έργου από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Έργο €1,9 δισ. με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση €657 εκατ.
Το Great Sea Interconnector αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα υποδομής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πρώτη φάση προβλέπει την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης και Κύπρου με υποθαλάσσιο καλώδιο μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων και αρχική δυνατότητα μεταφοράς 1.000 μεγαβάτ.
Το έργο έχει εκτιμώμενο προϋπολογισμό €1,9 δισεκατομμυρίων, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκρίνει χρηματοδότηση ύψους €657 εκατομμυρίων μέσω του μηχανισμού Connecting Europe Facility.
Βασικός στόχος είναι ο τερματισμός της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, η οποία παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο.
Η διασύνδεση προβλέπεται να επιτρέπει αμφίδρομη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας και να διευκολύνει την ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Το τελικό κόστος, ο χρόνος ολοκλήρωσης και οι οικονομικές επιπτώσεις για τους καταναλωτές παραμένουν ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα
Η αναμενόμενη αναχώρηση του Abeille Marengo δεν σημαίνει ότι ξεκινά αμέσως η πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Πρόκειται για τη συνέχιση των ερευνών βυθού, που αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για τις επόμενες τεχνικές εργασίες.
Το πρώτο καθοριστικό βήμα είναι να πραγματοποιηθεί ο απόπλους και να ολοκληρωθούν οι αρχικές δοκιμές του εξοπλισμού.
Το δεύτερο, και σημαντικότερο σε διπλωματικό επίπεδο, θα είναι η άφιξη του πλοίου στις περιοχές όπου η Τουρκία έχει προβάλει αντιρρήσεις.
Αθήνα και Λευκωσία επιδιώκουν να προχωρήσει το έργο χωρίς νέες καθυστερήσεις, ενώ η γαλλική διπλωματία επιχειρεί να διατηρήσει ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα.
Το εάν η νέα φάση των ερευνών θα πραγματοποιηθεί απρόσκοπτα παραμένει ανοικτό.
Η απάντηση θα δοθεί στη θάλασσα, όταν το γαλλικό ερευνητικό πλοίο αρχίσει τις προγραμματισμένες εργασίες του.
