Σε συμφωνία για τη διάνοιξη δύο νέων οδοφραγμάτων, την επανέναρξη του δικοινοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος Imagine και την προώθηση σειράς Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης κατέληξαν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν, κατά τη σημερινή τριμερή συνάντηση με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Παράλληλα, συμφωνήθηκε η συνέχιση των διαβουλεύσεων σε νέα τριμερή συνάντηση με τον Αντόνιο Γκουτέρες τις επόμενες εβδομάδες, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί συνολική συμφωνία για τη μεθοδολογία επανέναρξης των διαπραγματεύσεων.
Η συνάντηση, που διήρκεσε περίπου τρεισήμισι ώρες, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στην κατοικία του Επικεφαλής της Αποστολής των Ηνωμένων Εθνών, εντός της προστατευόμενης περιοχής του ΟΗΕ στη Λευκωσία.
Οι εργασίες άρχισαν στις 11:15 το πρωί και ολοκληρώθηκαν το απόγευμα, με την παρουσίαση κοινά συμφωνημένου κειμένου από τα Ηνωμένα Έθνη.
Κατά την αποχώρησή του, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εμφανίστηκε ικανοποιημένος από την έκβαση της συνάντησης, δηλώνοντας ότι οι συνομιλίες εξελίχθηκαν θετικά.
Δύο νέα οδοφράγματα – Συμφωνία για ταυτόχρονη διάνοιξη
Η σημαντικότερη εξέλιξη της τριμερούς αφορά τη συμφωνία για τη διάνοιξη δύο νέων σημείων διέλευσης μεταξύ των ελεύθερων και των κατεχόμενων περιοχών.
Πρόκειται για τα σημεία Λουρουτζίνα–Λύμπια και Κάμπος–Καραβοστάσι, τα οποία, σύμφωνα με το ανακοινωθέν των Ηνωμένων Εθνών, θα ανοίξουν ταυτόχρονα.
Δεν έχει καθοριστεί, ωστόσο, συγκεκριμένη ημερομηνία λειτουργίας τους ούτε έχουν δημοσιοποιηθεί οι τεχνικές λεπτομέρειες για την υλοποίηση της συμφωνίας.
Η συγκεκριμένη απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα των νέων σημείων διέλευσης αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες στις επαφές των τελευταίων μηνών.
Στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων είχαν εξεταστεί τέσσερα πιθανά σημεία: η Μια Μηλιά, η διαδρομή Αθηένου–Πυροΐου–Αγλαντζιάς, η Λουρουτζίνα–Λύμπια και ο Κάμπος–Καραβοστάσι.
Η σημερινή συμφωνία περιορίζεται στα δύο τελευταία, ενώ οι συζητήσεις για πρόσθετα σημεία διέλευσης θα συνεχιστούν.
Το ζήτημα των Κοκκίνων και οι εναλλακτικές προτάσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε προκαλέσει τις προηγούμενες ημέρες το ενδεχόμενο διάνοιξης σημείου διέλευσης στην περιοχή των Κοκκίνων, καθώς και η εναλλακτική πρόταση για σύνδεση Κάμπου–Καραβοστασίου.
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν είχε εκφράσει την ελπίδα ότι η πρόταση για τον Κάμπο θα μπορούσε να διευκολύνει την εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης.
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, σε δηλώσεις πριν από την τριμερή, υποστήριξε ότι το ζήτημα των Κοκκίνων παρέμενε διαχρονικά στο τραπέζι των διαβουλεύσεων.
Αποκάλυψε επίσης ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είχε υποβάλει δύο πρόσθετες εναλλακτικές προτάσεις, οι οποίες περιλαμβάνονταν στις εισηγήσεις που είχε θέσει ενώπιον του ΟΗΕ.
Η τελική συμφωνία για τη σύνδεση Κάμπου–Καραβοστασίου επιλύει ένα μέρος της συγκεκριμένης εκκρεμότητας, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν διευθετηθεί όλες οι διαφωνίες για τα υπόλοιπα σημεία διέλευσης.
Επανέρχεται το δικοινοτικό πρόγραμμα Imagine
Πέρα από τα οδοφράγματα, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στην επανέναρξη του δικοινοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος Imagine.
Σύμφωνα με το ανακοινωθέν, το πρόγραμμα θα λειτουργήσει υπό την αιγίδα και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση.
Το Imagine αποτελεί πρωτοβουλία που στοχεύει στην καλλιέργεια κουλτούρας ειρήνης, στην ενίσχυση της επικοινωνίας και στην ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών των δύο κοινοτήτων.
Η επανέναρξή του εντάσσεται στις προσπάθειες ενίσχυσης της δικοινοτικής συνεργασίας, ιδιαίτερα σε τομείς που αφορούν τη νέα γενιά.
Περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά και κοινή διαχείριση κρίσεων
Το κοινά συμφωνημένο κείμενο περιλαμβάνει σειρά πρόσθετων πρωτοβουλιών, οι οποίες θα προωθηθούν μέσω των δικοινοτικών Τεχνικών Επιτροπών.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προχωρήσουν στην ανταλλαγή αρχειακού υλικού μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά.
Παράλληλα, αποφασίστηκε η προώθηση κοινών περιβαλλοντικών έργων μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για το Περιβάλλον.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη δημιουργία μηχανισμού ταχείας ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Για τον σκοπό αυτό, η Τεχνική Επιτροπή για τη Διαχείριση Κρίσεων θα λάβει σχετικές οδηγίες από τους δύο ηγέτες.
Στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς, συμφωνήθηκε επίσης να προχωρήσουν εργασίες αποκατάστασης συγκεκριμένων μαρωνίτικων εκκλησιών και ενός αρμενικού μοναστηριού, παράλληλα με τις υπόλοιπες δραστηριότητες της αρμόδιας Τεχνικής Επιτροπής.
Οι αποφάσεις αυτές διευρύνουν το πεδίο της πρακτικής συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων, πέρα από τα αμιγώς πολιτικά ζητήματα.
Η αποναρκοθέτηση παραμένει στις εκκρεμότητες
Παρά τις συμφωνίες που ανακοινώθηκαν, δεν υπήρξε συγκεκριμένη απόφαση για την αποναρκοθέτηση, ένα από τα ζητήματα που είχαν συζητηθεί ενόψει της τριμερούς.
Η Ολγκίν είχε προτείνει την έναρξη εργασιών σε ίσες εκτάσεις, περίπου 70.000 τετραγωνικών μέτρων από κάθε πλευρά, στην περιοχή της Δερύνειας.
Στόχος της πρότασης ήταν να πραγματοποιηθεί ένα πρώτο πρακτικό βήμα προς την ευρύτερη αποναρκοθέτηση περιοχών της Κύπρου.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο ζήτημα δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των αποφάσεων που καταγράφονται στο σημερινό ανακοινωθέν.
Η απουσία σχετικής συμφωνίας καταδεικνύει ότι, παρά τη θετική κατάληξη σε ορισμένα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, σημαντικές εκκρεμότητες εξακολουθούν να υφίστανται.
Το νέο πακέτο Ερχιουρμάν και οι 19 προτάσεις Χριστοδουλίδη
Η σημερινή συνάντηση πραγματοποιήθηκε έπειτα από έντονες διαβουλεύσεις και δημόσιες τοποθετήσεις των δύο πλευρών.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είχε δηλώσει το πρωί ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είχε αποδεχθεί, από την προηγούμενη Τρίτη, τις προτάσεις που της υπέβαλε η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ.
Εξέφρασε μάλιστα την προσδοκία ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά θα ανταποκρινόταν θετικά, επιτρέποντας την ανακοίνωση συγκεκριμένων συμφωνιών.
Αναφέρθηκε επίσης στις 19 προτάσεις που έχει παρουσιάσει η ελληνοκυπριακή πλευρά για την προώθηση της διαδικασίας.
Από την άλλη, ο Τουφάν Ερχιουρμάν είχε γνωστοποιήσει την πρόθεσή του να προσέλθει στην τριμερή με νέο πακέτο προτάσεων, το οποίο χαρακτήρισε συμβιβαστικό και προσανατολισμένο στη γεφύρωση των διαφορών.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης είχε υποστηρίξει ότι το πακέτο λαμβάνει υπόψη και τις θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς, ενώ είχε προαναγγείλει μία επιπλέον πρόταση που, κατά την εκτίμησή του, θα μπορούσε να επηρεάσει τη δυναμική της διαδικασίας.
Το πλήρες περιεχόμενο των προτάσεών του δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ενώ το κοινό ανακοινωθέν δεν διευκρινίζει ποιες από τις σημερινές αποφάσεις προέκυψαν από το συγκεκριμένο πακέτο.
Η προειδοποίηση Ολγκίν πριν από την κρίσιμη συνάντηση
Η τριμερής πραγματοποιήθηκε σε ένα ιδιαίτερα πιεστικό διπλωματικό κλίμα, καθώς η Μαρία Άνχελα Ολγκίν είχε εκφράσει δημόσια την ανησυχία της για τη στασιμότητα στη διαδικασία.
Σε συνέντευξή της στο τουρκικό πρακτορείο ANKA, προειδοποίησε ότι, εάν δεν σημειωνόταν πρόοδος στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, θα ενημέρωνε τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ ότι δεν υπήρξε ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Χρησιμοποίησε μάλιστα τη χαρακτηριστική φράση «Αντίο σε όλους», υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Σε άλλη συνέντευξή της, στη Sunday Mail, είχε επισημάνει ότι μια νέα αποτυχία θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ζημιά στις προοπτικές επανέναρξης των συνομιλιών.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης απέρριψε, πάντως, ότι η Ολγκίν είχε θέσει άτυπο τελεσίγραφο, υποστηρίζοντας πως το σημαντικότερο στοιχείο για την πρόοδο είναι η ύπαρξη πολιτικής βούλησης.
Η πορεία των επαφών και η προσπάθεια επανεκκίνησης του Κυπριακού
Η σημερινή τριμερής αποτελεί συνέχεια των προσπαθειών που αναπτύσσονται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών για την επανέναρξη της διαπραγματευτικής διαδικασίας.
Στις 20 Οκτωβρίου, οι δύο ηγέτες είχαν πραγματοποιήσει συνάντηση υπό τον ΟΗΕ, κατά την οποία συζήτησαν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ζητήματα μεθοδολογίας και θέματα ουσίας του Κυπριακού.
Τότε είχαν συμφωνήσει να προχωρήσουν πρωτοβουλίες που αφορούν το περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά, ενώ είχε προγραμματιστεί η συνέχιση των επαφών μετά την άφιξη της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν.
Ακολούθησαν χωριστές συναντήσεις της απεσταλμένης με τις δύο πλευρές, καθώς και επαφές με δικοινοτικές Τεχνικές Επιτροπές και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.
Παράλληλα με τις προσπάθειες επίτευξης πρακτικών συμφωνιών, παραμένει ανοικτή η συζήτηση για το πλαίσιο της επανέναρξης των συνομιλιών.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει στην ανάγκη συνέχισης των διαπραγματεύσεων στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου του ΟΗΕ, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά θέτει ζητήματα διαδικαστικών διασφαλίσεων και προηγούμενων συγκλίσεων.
Οι διαφορές αυτές δεν επιλύθηκαν με τις σημερινές αποφάσεις.
Νέα συνάντηση με Γκουτέρες – Τι ακολουθεί
Η σημαντικότερη πολιτική εξέλιξη, πέρα από τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, είναι η συμφωνία για συνέχιση της διαδικασίας σε νέα τριμερή συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, τις προσεχείς εβδομάδες.
Σύμφωνα με το ανακοινωθέν, στις επόμενες επαφές θα συνεχιστούν οι συζητήσεις για πρόσθετα σημεία διέλευσης, εκκρεμή ζητήματα, καθώς και για τη μεθοδολογία και την ουσία του Κυπριακού.
Η πραγματοποίηση της νέας τριμερούς δεν συνεπάγεται αυτομάτως επανέναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων ούτε απόφαση για σύγκληση διευρυμένης διάσκεψης 5+1, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου.
Η Ολγκίν έχει καταστήσει σαφές ότι ο Γενικός Γραμματέας επιθυμεί μια επαρκώς προετοιμασμένη διαδικασία, ώστε να αποφευχθεί νέα αποτυχία.
Με τη συμφωνία για δύο οδοφράγματα και σειρά δικοινοτικών πρωτοβουλιών, η σημερινή τριμερής καταγράφει συγκεκριμένα αποτελέσματα, χωρίς ωστόσο να επιλύει τις βασικές διαφωνίες για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Το επόμενο ουσιαστικό βήμα θα είναι η εφαρμογή των αποφάσεων, ο καθορισμός χρονοδιαγραμμάτων και η διαπίστωση κατά πόσο η νέα συνάντηση με τον Αντόνιο Γκουτέρες μπορεί να οδηγήσει σε συμφωνία για τη συνέχιση της ειρηνευτικής διαδικασίας.
