Το ενδεχόμενο αλλαγής των συνόρων της Ουκρανίας στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ειρηνευτικής συμφωνίας άφησε ανοικτό ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι η χώρα θα έχει «λίγο διαφορετικό σχήμα» μετά τον τερματισμό του πολέμου. Οι δηλώσεις του, σε συνέντευξη στο CBS News, έγιναν λίγες ημέρες πριν από τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουκρανίας, Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών στο Άμπου Ντάμπι, με το εδαφικό ζήτημα να παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επίτευξη συμφωνίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε στο προσκήνιο ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα του πολέμου στην Ουκρανία, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι η τελική ειρηνευτική διευθέτηση ενδέχεται να συνοδευτεί από αλλαγές στον χάρτη της χώρας.
Η τοποθέτηση έγινε κατά τη διάρκεια συνέντευξης στον δημοσιογράφο Ρος Ντάουθατ, στην εκπομπή «60 Minutes» του CBS News, η οποία μεταδόθηκε την Κυριακή 8 Νοεμβρίου.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος εμφανίστηκε αισιόδοξος για την προοπτική τερματισμού του πολέμου, χωρίς όμως να παρουσιάσει συγκεκριμένη συμφωνία ή να διευκρινίσει ποιες εδαφικές αλλαγές θεωρεί πιθανές.
«Πιστεύω ότι είμαστε πολύ κοντά σε συμφωνία»
Απαντώντας σε ερώτηση για το μεγαλύτερο εμπόδιο στις ειρηνευτικές προσπάθειες, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται κοντά σε μια διευθέτηση.
Απέδωσε σημαντικό μέρος των δυσκολιών στις προσωπικές σχέσεις μεταξύ του Ρώσου Προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και του Ουκρανού ομολόγου του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ο ίδιος δήλωσε ότι διατηρεί καλές σχέσεις και με τους δύο ηγέτες, αποφεύγοντας να απαντήσει ποιον εμπιστεύεται περισσότερο.
Όταν ρωτήθηκε αν αναμένει ότι η Ουκρανία θα παραμείνει ελεύθερη και ανεξάρτητη μετά το τέλος του πολέμου, εξέφρασε την πεποίθηση ότι θα υπάρξει συμφωνία, προσθέτοντας πως η χώρα θα καταλήξει με κάπως διαφορετικό γεωγραφικό σχήμα.
Η δήλωση ερμηνεύεται ως αναφορά στο ενδεχόμενο εδαφικών παραχωρήσεων. Ωστόσο, ο Τραμπ δεν προσδιόρισε εάν πρόκειται για συγκεκριμένη αμερικανική πρόταση ή για προσωπική εκτίμηση σχετικά με την τελική έκβαση των διαπραγματεύσεων.
Το μεγάλο αγκάθι: Τα ουκρανικά εδάφη υπό ρωσικό έλεγχο
Η Ρωσία εξακολουθεί να ελέγχει περίπου το 20% της διεθνώς αναγνωρισμένης ουκρανικής επικράτειας, περιλαμβανομένης της Κριμαίας, την οποία προσάρτησε το 2014.
Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής, τον Φεβρουάριο του 2022, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει πρόσθετα ουκρανικά εδάφη.
Τον Σεπτέμβριο του 2022 η Μόσχα ανακοίνωσε την προσάρτηση των περιφερειών Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα, παρά το γεγονός ότι δεν τις ελέγχει στο σύνολό τους.
Οι προσαρτήσεις δεν έχουν αναγνωριστεί από την Ουκρανία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη μεγάλη πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας.
Η Μόσχα εξακολουθεί να απαιτεί από το Κίεβο να αποσύρει τις στρατιωτικές του δυνάμεις από ολόκληρες τις τέσσερις περιοχές, ακόμη και από εδάφη που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο.
Επιπλέον, ζητεί να αποκλειστεί η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και να επιβληθούν περιορισμοί στις στρατιωτικές της δυνατότητες.
Από την άλλη πλευρά, ο Ζελένσκι απορρίπτει την απαίτηση εθελοντικής παραχώρησης εδαφών που η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να καταλάβει στο πεδίο της μάχης.
Η ουκρανική πλευρά υποστηρίζει ότι τα εδαφικά ζητήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο στο πλαίσιο μιας συνολικής συμφωνίας, με ισχυρές διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας.
Νέος γύρος συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι
Οι δηλώσεις Τραμπ συμπίπτουν χρονικά με την επανέναρξη των αμερικανικά διαμεσολαβούμενων συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.
Οι διαπραγματεύσεις έχουν προγραμματιστεί για τις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Πρόκειται για την πρώτη αντίστοιχη τριμερή διαδικασία από τον περασμένο Φεβρουάριο.
Την αμερικανική πλευρά εκπροσωπούν ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ.
Επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας είναι ο Ρουστέμ Ουμέροφ, ενώ της ρωσικής ο Βλαντίμιρ Μεντίνσκι.
Στην ατζέντα περιλαμβάνονται ο τερματισμός των εχθροπραξιών, οι εδαφικές διαφορές, οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία και ανθρωπιστικά ζητήματα, όπως οι ανταλλαγές αιχμαλώτων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να προωθήσουν ένα ευρύτερο πλαίσιο συμφωνίας, το οποίο θα συνδέει τη διευθέτηση του πολέμου με μελλοντικές ρυθμίσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Ουάσινγκτον βλέπει περιθώρια συμβιβασμού
Σύμφωνα με το Reuters, Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι τόσο η Μόσχα όσο και το Κίεβο έχουν επιδείξει σε ιδιωτικές επαφές ορισμένη ευελιξία αναφορικά με το εδαφικό ζήτημα.
Ωστόσο, οι δημόσιες θέσεις των δύο κυβερνήσεων εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά.
Η ουκρανική ηγεσία αρνείται ότι εξετάζει παραχώρηση εδαφών ως προϋπόθεση για τον τερματισμό των συγκρούσεων.
Αντίστοιχα, η Ρωσία δεν έχει ανακοινώσει οποιαδήποτε ουσιαστική υποχώρηση από τις βασικές εδαφικές της απαιτήσεις.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η αμερικανική πλευρά εξετάζει τη δυνατότητα διαμόρφωσης εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, οι οποίες θα αποτελούσαν μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας.
Η συζήτηση περιλαμβάνει ακόμη και μοντέλα ασφάλειας που θα προσομοίαζαν σε ορισμένες δεσμεύσεις συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, χωρίς όμως να υπάρχει οριστική συμφωνία για το περιεχόμενό τους.
Η Ευρώπη ζητεί θέση στο τραπέζι
Η πιθανότητα μιας διευθέτησης που θα επηρεάζει όχι μόνο την Ουκρανία αλλά και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης έχει προκαλέσει έντονη κινητικότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Πριν από τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, Αμερικανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν επαφές με εκπροσώπους ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ.
Το Κίεβο επιμένει ότι η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει στις αποφάσεις που θα καθορίσουν τις εγγυήσεις ασφαλείας και τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας.
Στις 5 Νοεμβρίου, ο Ζελένσκι συζήτησε το ζήτημα με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, επισημαίνοντας ότι οι εγγυήσεις ασφαλείας και η οικονομική ανάκαμψη της Ουκρανίας δεν μπορούν να σχεδιαστούν χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Η Μόσχα έχει εκφράσει επιφυλάξεις για την άμεση συμμετοχή Ευρωπαίων αξιωματούχων στις τριμερείς συνομιλίες, αν και αναγνωρίζει ότι οι ευρωπαϊκές ρυθμίσεις ασφαλείας θα χρειαστεί να συζητηθούν σε επόμενο στάδιο.
Η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα σύνορα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να υποστηρίζει την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της.
Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου επαναβεβαιώθηκε η αρχή ότι τα σύνορα δεν μπορούν να μεταβάλλονται με τη χρήση βίας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες υποστηρίζουν τον τερματισμό του πολέμου μέσω διαπραγματεύσεων, ζητώντας παράλληλα αξιόπιστες εγγυήσεις για την αποτροπή νέας ρωσικής επίθεσης.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, εξέφρασε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου αμφιβολίες για την ειλικρινή πρόθεση της Μόσχας να καταλήξει σε συμφωνία, επισημαίνοντας ότι οι επιθέσεις κατά ουκρανικών πόλεων και ενεργειακών υποδομών συνεχίζονται.
Η ευρωπαϊκή θέση δημιουργεί πρόσθετα ερωτήματα σχετικά με το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια συμφωνία η οποία θα ανταποκρίνεται ταυτόχρονα στις απαιτήσεις της Μόσχας, στην κυριαρχία της Ουκρανίας και στις αρχές του διεθνούς δικαίου.
Ο πόλεμος συνεχίζεται παρά τις ειρηνευτικές επαφές
Την ώρα που επαναρχίζουν οι συνομιλίες, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν έχουν σταματήσει.
Η Ρωσία συνεχίζει τις επιθέσεις κατά του ουκρανικού ενεργειακού δικτύου, προκαλώντας ζημιές σε κρίσιμες υποδομές ενόψει του χειμώνα.
Από την πλευρά της, η Ουκρανία πραγματοποιεί επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας κατά στόχων στο ρωσικό έδαφος, μεταξύ των οποίων πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.
Στις 9 Νοεμβρίου, ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι οι στρατιωτικές επιτυχίες της Ουκρανίας ενισχύουν τη διαπραγματευτική της θέση.
Ο Ουκρανός Πρόεδρος κάλεσε εκ νέου τις Ηνωμένες Πολιτείες να ασκήσουν πίεση στη Μόσχα για τον τερματισμό του πολέμου.
Θα αλλάξει τελικά ο χάρτης της Ουκρανίας;
Η αναφορά του Ντόναλντ Τραμπ σε μια Ουκρανία με διαφορετικό γεωγραφικό σχήμα επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο εδαφικού συμβιβασμού ως μέρος μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.
Ωστόσο, η αμερικανική προεδρία δεν έχει δημοσιοποιήσει συγκεκριμένη πρόταση για αλλαγή συνόρων, ούτε υπάρχει συμφωνία μεταξύ Κιέβου και Μόσχας για το μέλλον των κατεχόμενων περιοχών.
Παράλληλα, πρέπει να διακρίνεται ο πραγματικός στρατιωτικός έλεγχος ενός εδάφους από τη διεθνή νομική αναγνώριση αλλαγών στα σύνορα.
Η ύπαρξη ρωσικών δυνάμεων σε ουκρανικές περιοχές δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι οι περιοχές αυτές παύουν να αποτελούν διεθνώς αναγνωρισμένο ουκρανικό έδαφος.
Το εάν οι διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μια συνολική συμφωνία παραμένει ανοικτό.
Προς το παρόν, η αισιοδοξία που εκφράζει ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν συνοδεύεται από ανακοινωμένη συμφωνία, ενώ τα σημαντικότερα εμπόδια –τα εδάφη, οι στρατιωτικές εγγυήσεις και οι όροι κατάπαυσης του πυρός– εξακολουθούν να βρίσκονται στο τραπέζι.
