Στο ανώτατο όργανο ασφάλειας των Ηνωμένων Εθνών έφερε για πρώτη φορά η Ελλάδα το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου, προειδοποιώντας για τους κινδύνους που δημιουργεί η πρόσφατη έγκρισή του από το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης. Η διπλωματική παρέμβαση πραγματοποιήθηκε ενώ η Αθήνα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον μήνα Οκτώβριο, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να επαναβεβαιώνει την απόρριψη της συμφωνίας.
Κατόπιν οδηγιών του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, έθεσε το ζήτημα κατά τις κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου.
Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ενότητας «Λοιπά Θέματα», με την Ελληνίδα διπλωμάτη να ενημερώνει τα κράτη-μέλη για τις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχει η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
«Η γεωγραφία δεν αλλάζει»
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, η κ. Μπαλτά υπογράμμισε ότι η γεωγραφική πραγματικότητα δεν μπορεί να μεταβληθεί μέσω πολιτικών αποφάσεων και πως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να επανακαθορίζεται μονομερώς.
Η Αθήνα επανέλαβε τη θέση της ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Παράλληλα, επισήμανε ότι το μνημόνιο του 2019 αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Η Ελληνίδα Μόνιμη Αντιπρόσωπος τόνισε ότι η Αθήνα έχει προσεγγίσει τις λιβυκές αρχές με καλή πίστη και έχει συμμετάσχει σε συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, επιδιώκοντας λύσεις στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Για πρώτη φορά ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, καθώς μέχρι σήμερα οι αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχαν γνωστοποιηθεί κυρίως μέσω επιστολών, χαρτών και επίσημων διαβημάτων προς τα Ηνωμένα Έθνη.
Σχετικές παρεμβάσεις είχαν πραγματοποιήσει στο παρελθόν η Κυπριακή Δημοκρατία, η Αίγυπτος και η Ιταλία, ενώ η Γαλλία είχε χαρακτηρίσει άκυρο το μνημόνιο ήδη από το 2020.
Η ενημέρωση των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν συνοδεύτηκε από την ανακοίνωση κάποιας απόφασης ή ψηφίσματος του οργάνου.
Κοινή καταδίκη από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η ελληνική διπλωματική πρωτοβουλία ακολουθεί την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το μνημόνιο που είχε υπογραφεί με την Τουρκία το 2019.
Σε κοινή δήλωση των 27 κρατών-μελών, η ΕΕ εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια για την εξέλιξη, επαναλαμβάνοντας ότι η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπογραμμίζει ότι θεωρεί το μνημόνιο άκυρο και χωρίς έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες, επαναβεβαιώνοντας τις θέσεις που είχε υιοθετήσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και το 2025.
Ανάλογη τοποθέτηση είχαν πραγματοποιήσει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκφράζοντας την αλληλεγγύη τους προς την Κύπρο και την Ελλάδα.
Στο επίκεντρο και η σταθερότητα της Λιβύης
Κατά την παρέμβασή της στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η Ελληνίδα πρέσβης επανέλαβε επίσης τη στήριξη της Αθήνας στην ενοποίηση των λιβυκών θεσμών και στον τερματισμό των ξένων παρεμβάσεων στη χώρα.
Τόνισε, ωστόσο, ότι η επιδίωξη σταθερότητας στη Λιβύη δεν μπορεί να πραγματοποιείται εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων άλλων κρατών ούτε να δημιουργεί νέες εστίες έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Την ίδια ώρα, το αμερικανικό Στέιτ Ντιπάρτμεντ, σχολιάζοντας τις εξελίξεις, κάλεσε Ελλάδα και Τουρκία να αντιμετωπίσουν τις διαφωνίες τους μέσα από καλόπιστες διαπραγματεύσεις, επισημαίνοντας ότι η επίλυση των θαλάσσιων διαφορών μπορεί να ενισχύσει την περιφερειακή συνεργασία και τις επενδύσεις.
Η εξέλιξη προσθέτει μια νέα διάσταση στη διπλωματική αντιπαράθεση γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με το ζήτημα να τίθεται πλέον και ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
