Παρά τη σημαντική μείωση των παράτυπων αφίξεων, η Κύπρος εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στα τέσσερα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αντιμετωπίζουν δυσανάλογη μεταναστευτική πίεση. Αυτό καταγράφει η νέα ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου. Η χώρα διατηρεί υψηλές αναλογικές επιβαρύνσεις στο σύστημα ασύλου, αλλά και σημαντική δραστηριότητα στις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών.
Μειώθηκαν οι αφίξεις, παραμένει η πίεση
Σύμφωνα με τη δεύτερη Ευρωπαϊκή Ετήσια Έκθεση για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, οι παράτυπες διελεύσεις συνόρων στην Κύπρο μειώθηκαν κατά 34% την περίοδο Ιουλίου 2025 – Ιουνίου 2026, σε σύγκριση με το προηγούμενο δωδεκάμηνο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδει την εξέλιξη κυρίως στη σημαντική μείωση των αφίξεων από τη Συρία, καθώς και στη συνεχιζόμενη συνεργασία με τις αρχές του Λιβάνου.
Ωστόσο, η βελτίωση δεν ήταν αρκετή ώστε η Κύπρος να πάψει να χαρακτηρίζεται χώρα υπό μεταναστευτική πίεση.
Η Κομισιόν διαπιστώνει ότι οι αφίξεις, οι αιτήσεις ασύλου, οι εγγραφές για προσωρινή προστασία και οι υποχρεώσεις του συστήματος επιστροφών εξακολουθούν να δημιουργούν δυσανάλογη επιβάρυνση για τη χώρα.
Τρίτη στις παράτυπες αφίξεις, δεύτερη στις αιτήσεις ασύλου
Παρά τη μείωση των μεταναστευτικών ροών, η Κύπρος καταλαμβάνει την τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τις παράτυπες αφίξεις, όταν τα στοιχεία υπολογίζονται αναλογικά με τον πληθυσμό και το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αναλογική πίεση στις αιτήσεις διεθνούς προστασίας, όπου η χώρα κατατάσσεται δεύτερη μεταξύ των 27 κρατών μελών.
Οι συγκεκριμένες κατατάξεις δεν αφορούν τον απόλυτο αριθμό μεταναστών ή αιτήσεων ασύλου, αλλά το βάρος που αντιστοιχεί στο μέγεθος και στην οικονομία κάθε χώρας.
Αυτό εξηγεί γιατί ένα μικρό κράτος, όπως η Κύπρος, μπορεί να καταγράφει σημαντική πίεση στο σύστημα υποδοχής και εξέτασης αιτήσεων, ακόμη και όταν οι συνολικές αφίξεις μειώνονται.
Στην κορυφή των επιστροφών αναλογικά με τον πληθυσμό
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην επίδοση της Κύπρου όσον αφορά τις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Κύπρος εξέδωσε, αναλογικά με το ΑΕΠ και τον πληθυσμό της, περισσότερες αποφάσεις επιστροφής από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος.
Παράλληλα, καταγράφει την υψηλότερη αναλογική επίδοση στις πραγματοποιηθείσες επιστροφές.
Σε απόλυτους αριθμούς, η Κύπρος συγκαταλέγεται στις πέντε χώρες που πραγματοποίησαν συνολικά περισσότερες από τις μισές επιστροφές σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι άλλες τέσσερις είναι η Γερμανία, η Γαλλία, η Πολωνία και η Σουηδία.
Η Επιτροπή επισημαίνει, πάντως, ότι το ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις, καθώς σημαντικός αριθμός αποφάσεων δεν οδηγεί άμεσα σε πραγματική αποχώρηση.
Πρόσβαση στη Δεξαμενή Αλληλεγγύης της ΕΕ
Η αναγνώριση της Κύπρου ως χώρας υπό μεταναστευτική πίεση έχει πρακτική σημασία, καθώς της επιτρέπει να ζητήσει στήριξη μέσω της ευρωπαϊκής Δεξαμενής Αλληλεγγύης.
Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία.
Ο μηχανισμός προβλέπει διάφορες μορφές συνδρομής από τα υπόλοιπα κράτη μέλη, όπως μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο, οικονομική ενίσχυση, τεχνική υποστήριξη και ανάληψη της ευθύνης εξέτασης συγκεκριμένων αιτήσεων διεθνούς προστασίας από άλλα κράτη.
Ωστόσο, η επιλεξιμότητα δεν συνεπάγεται αυτόματη κατανομή συγκεκριμένων ποσών ή αριθμού μετεγκαταστάσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταθέσει πρόταση για τη Δεξαμενή Αλληλεγγύης του 2027, αλλά οι τελικές συνεισφορές θα καθοριστούν από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι προβλέπει το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση
Η νέα έκθεση είναι η πρώτη που δημοσιεύεται μετά την πλήρη έναρξη εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, στις 12 Ιουνίου 2026.
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει διαδικασίες ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα, κανόνες για την εξέταση των αιτήσεων ασύλου και μηχανισμούς επιμερισμού των ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι, παρά την πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στην πρακτική εφαρμογή ορισμένων διατάξεων, ιδιαίτερα όσον αφορά τις μεταφορές αιτούντων άσυλο μεταξύ κρατών.
Η παροχή ευρωπαϊκής αλληλεγγύης συνδέεται με την αποτελεσματική εφαρμογή των κοινών κανόνων.
Μείωση των μεταναστευτικών ροών σε ευρωπαϊκό επίπεδο
Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι παράτυπες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα μειώθηκαν κατά 32% την περίοδο Ιουλίου 2025 – Ιουνίου 2026.
Οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας περιορίστηκαν κατά 16%, φτάνοντας τις 730.800, ενώ ο ευρωπαϊκός δείκτης επιστροφών αυξήθηκε από 26% σε 31%.
Συνολικά, περίπου 142.000 υπήκοοι τρίτων χωρών επέστρεψαν σε χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την ίδια περίοδο.
Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει τη συνεχιζόμενη ανθρωπιστική διάσταση του μεταναστευτικού, με 3.758 ανθρώπους να αναφέρονται ως νεκροί ή αγνοούμενοι σε θαλάσσιες μεταναστευτικές διαδρομές προς την Ευρώπη.
Το επόμενο βήμα για την Κύπρο
Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλείται πλέον να καθορίσει το περιεχόμενο και το μέγεθος της Δεξαμενής Αλληλεγγύης για το 2027.
Για την Κύπρο, το ζητούμενο είναι κατά πόσον η ευρωπαϊκή αναγνώριση της δυσανάλογης μεταναστευτικής πίεσης θα μεταφραστεί σε ουσιαστική στήριξη των υπηρεσιών ασύλου και υποδοχής.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι μεταναστευτικές ροές έχουν περιοριστεί αισθητά, αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνει πως οι ανάγκες διαχείρισης, οι διοικητικές υποχρεώσεις και η προστασία των ανθρώπων που δικαιούνται άσυλο παραμένουν σημαντικές προκλήσεις.
Η εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού αλληλεγγύης θα αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο βήμα για την αποτίμηση των πραγματικών οφελών για την Κυπριακή Δημοκρατία.
